Δημήτριος Παππάς: "Επηρεάστηκα σε σημαντικό βαθμό από την αρχαία ελληνική γραμματεία και τη μετέφερα στο σήμερα χρησιμοποιώντας σύγχρονα δεδομένα από τις ανθρωπιστικές και θετικές επιστήμες, καθώς και την πολιτική-κοινωνική πραγματικότητα".

Στο βιβλίο Υπό το βλέμμα της γλαυκός , ο Δημήτριος Παππάς επιχειρεί έναν πρωτότυπο φιλοσοφικό διάλογο που γεφυρώνει το παρελθόν με το παρόν. Μέσα από «σύγχρονες αρχαίες» προσωπικότητες, το έργο επαναφέρει στο προσκήνιο ερωτήματα που αφορούν την αρχή του Σύμπαντος, την ηθική, τη δημοκρατία, τον φόβο και τη διαφορετικότητα, αξιοποιώντας στοιχεία από την αρχαιοελληνική σκέψη αλλά και τη σύγχρονη επιστημονική και κοινωνική πραγματικότητα. Στη συζήτηση που ακολουθεί, ο συγγραφέας μιλά για τη γέννηση αυτής της ιδέας, για τη σημασία του διαλόγου ως στάση ζωής και για την ανάγκη να επανεξετάζουμε τις βεβαιότητές μας μέσα από μια φιλοσοφική ματιά στον κόσμο.

Στο Υπό το βλέμμα της γλαυκός φέρνετε σε διάλογο «σύγχρονες αρχαίες» προσωπικότητες. Πώς γεννήθηκε η ιδέα αυτού του φιλοσοφικού σχήματος και τι επιδιώξατε μέσα από αυτή τη συνάντηση εποχών;

Ορθώς. Εκτός των αναγνωστικών μου επιρροών, οι οποίες σαφώς έχουν διαδραματίσει τον δικό τους ρόλο θα ήθελα να δηλώσω κάτι βαθιά πυρηνικό. Η ιδέα αυτού του φιλοσοφικού σχήματος είναι ένα μακρόχρονο απόσταγμα που γονιμοποιήθηκε σαν σπέρμα από την ζεύξη της απορίας και μιας ζώσας διαλογικής συνθήκης που αποτελούν για μένα τρόπο και στάση ζωής. Επεδίωξα να επανασυνδέσω την τέχνη, τη φιλοσοφία, την επιστήμη και τη μυθολογία σε μια μορφή σύμφωνα με τις ανάγκες και τις προκλήσεις του αιώνα μας.

Το βιβλίο αγγίζει μεγάλα ζητήματα, όπως η αρχή του Σύμπαντος και η Hθική. Ποιο από αυτά τα θέματα σας προκάλεσε τη μεγαλύτερη συγγραφική πρόκληση;

Αυτά τα δυο μεγάλα ζητήματα είναι αλληλένδετα. Τι εννοώ; Αναλόγως της αντιληπτικής μας στάσης απέναντι στο Σύμπαν, μπορεί να διαμορφωθεί μια ανάλογη ηθική. Ως εκ τούτου και τα δυο θέματα αποτέλεσαν και εξακολουθούν να αποτελούν για μένα μια μεγάλη διανοητική πρόκληση που φυσικά εκδηλώνεται και στο συγγραφικό σκέλος.

Η Δημοκρατία και ο ναζισμός παρουσιάζονται ως αντίρροπες έννοιες. Πόσο σημαντικό είναι σήμερα να επιστρέφουμε σε τέτοιες συγκρίσεις μέσα από τη φιλοσοφική σκέψη;

Σαφώς παρουσιάζονται ως αντίρροπες έννοιες, αλλά είναι μείζονος σημασίας να επιστρέψουμε σε συγκρίσεις διαφορετικού βαθμού διαρρηγνύοντας κάποιες φοβικές αντανακλαστικές σκέψεις χάριν μιας διανοητικής εξυγίανσης. Στο εν λόγω έργο μου εμπεριέχεται τόσο ένας διηγηματικός διάλογος για τον ναζισμό όσο και ένας άλλος για τη δημοκρατία. Θεωρώ πως δεν έχουμε επιχειρήσει να εξαντλήσουμε στο μέτρο του δυνατού τα αίτια που συνετέλεσαν στην αποκρουστική αντιμετώπιση των Εβραίων στην εθνικοσοσιαλιστική Γερμανία. Ομοίως, δεν προβαίνουμε σε μια αυτοκριτική σχετικά με τις δυσλειτουργικές πτυχές της δημοκρατίας, διότι φοβόμαστε πως θα ενδυναμώσουμε τα ολοκληρωτικά αφηγήματα. Γιατί το θετικό «έδαφος» της δημοκρατίας να μη δύναται να μετασχηματιστεί σε κάτι άλλο πέραν από αυτά που έχουμε ήδη φανταστεί;

Οι διάλογοι θυμίζουν την αρχαιοελληνική παράδοση. Σε ποιον βαθμό επηρεαστήκατε από αυτήν και πώς τη μεταφέρατε στο σύγχρονο πλαίσιο;

Επηρεάστηκα σε σημαντικό βαθμό από την αρχαία ελληνική γραμματεία και τη μετέφερα στο σήμερα χρησιμοποιώντας σύγχρονα δεδομένα από τις ανθρωπιστικές και θετικές επιστήμες, καθώς και την πολιτική-κοινωνική πραγματικότητα.

Ο φόβος και η διαφορετικότητα αποτελούν κεντρικούς άξονες της συζήτησης. Πιστεύετε ότι η σύγχρονη κοινωνία έχει προχωρήσει ουσιαστικά στην κατανόησή τους;

Όχι, δεν το πιστεύω αυτό και θεωρώ πως έχουμε ακόμη πολύ δρόμο μπροστά μας. Επιχειρούμε να εξουδετερώσουμε τον φόβο, χάρη στον οποίο «χρωστάμε» ένα μεγάλο μέρος της ανθρωπινότητας μας. Όσο για τη διαφορετικότητα, έχουμε επικεντρωθεί κυρίως σε μια κανονιστική προσταγή του τύπου «Πρέπει να δέχεσαι τον άλλον όπως είναι», χωρίς ιδιαίτερη διανοητική εμβάθυνση. Κατά την αντίληψη μου, θα ήταν γόνιμη μια ισορροπημένη συνεργασία μεταξύ λογικής και ενσυναίσθησης.

Η εκπαίδευση και η γνώση προβάλλονται ως μέσα καλλιέργειας της σκέψης. Ποιος είναι, κατά τη γνώμη σας, ο ρόλος της παιδείας στη διαμόρφωση ελεύθερων και υπεύθυνων πολιτών;

Είναι μεγάλος, αλλά αμφιβάλλω αν μπορεί πάντα και σε ποιον βαθμό να γίνεται αυτού του είδους η διαμόρφωση. Κατά πόσο ελεύθεροι συνειδησιακά ή υπεύθυνοι είναι οι διαμορφωτές ως μονάδες για να πράττουν αυτό το έργο; Έχουμε καταλήξει τι είναι ελευθερία και τι είναι ευθύνη;

Στο βιβλίο αναδεικνύεται η σημασία της ανεκτικότητας και της αυτογνωσίας. Πόσο δύσκολο είναι σήμερα για τον άνθρωπο να στραφεί ουσιαστικά προς τον εαυτό του;

Όσο δύσκολο ήταν και στην αρχαιότητα. Όσο δύσκολο θα είναι και στο μέλλον. Η μελέτη του εαυτού είναι μια διά βίου εκπαίδευση.

Αν ο αναγνώστης κρατήσει ένα βασικό μήνυμα κλείνοντας το βιβλίο, ποιο θα θέλατε να είναι σχετικά με την αναζήτηση της αλήθειας και τη φιλοσοφική στάση ζωής;

Να κάνει μια παύση και να εξετάζει τις ριζωμένες του.

Βλάρα Αλεξία