Ανδρέας Γιαννόπουλος: "Είναι απαραίτητα τα φαντάσματα να μας θυμίζουν κι εμάς με τον τρόπο τους ότι παραμένουμε ζωντανοί".

Στη ποιητική συλλογή «Για να σε συναντήσω» ο Ανδρέας Γιαννόπουλος συνομιλεί με τη μνήμη, την απώλεια, το τραύμα και τους ανθρώπους που αφήνουν το αποτύπωμά τους μέσα μας. Με ποιήματα που γράφτηκαν σε βάθος χρόνου, η συλλογή γίνεται μια προσωπική αναζήτηση του εαυτού, όσων χάθηκαν αλλά και όσων συνεχίζουν να μας οδηγούν, ακόμη κι όταν δεν ξέρουμε αν θα τους συναντήσουμε ξανά.

Πόσο σημαντική είναι η μνήμη στην ποίησή σας;

Παλαιότερα χαριτολογώντας έλεγαν, πρώτα ζούμε και μετά γράφουμε! Σε πολύ μεγάλο βαθμό νομίζω είναι αλήθεια, πιθανότατα πρέπει να έχει προηγηθεί η μνήμη για να ξεκινήσει ο σπινθήρας της δημιουργικής διαδικασίας. Δεν αναφέρομαι τόσο σε γεγονότα, εκεί με τον καιρό η μνήμη γίνεται ο μεγαλύτερος ληστής. Προσπαθούμε να ανασύρουμε κάτι και διαφωνούμε με όσες/ους ήταν τριγύρω την ίδια στιγμή, για το μέρος, την ημερομηνία, τι μπορεί να φοράγαμε, τι ακριβώς ειπώθηκε κτλ κτλ - μόνο και μόνο για να διαπιστώσουμε ότι παραπάνω από τη μισή πληροφορία έχει πιθανότατα χαθεί στο δρόμο. Σπάνια όμως - όσα χρόνια κι αν περάσουν - κάνουμε λάθος για το συναίσθημα - πως νιώσαμε για ένα συμβάν -  ή για κάποιον άλλον άνθρωπο. Δύσκολα επίσης ξεχνάμε το τραύμα, που βαδίζει χέρι-χέρι μια ζωή με τη μνήμη, πολλές φορές πασχίζει να την σχηματίσει, να την αλλοιώσει, να την καθυποτάξει στις ορέξεις του. Προσπαθώ λοιπόν με κάποιο τρόπο να αντλήσω δύναμη απ΄το τραύμα - και να μην ξεχάσω. Να μην ξεχάσω την ένταση ενός συναισθήματος, τον τρόπο που το βίωσα, και μετέπειτα τον τόπο, τον άνθρωπο, τη στιγμή, το λόγο, αυτά τα θεωρώ βασικά συστατικά ενός ποιήματος.

Τι συμβαίνει όταν η εμπειρία είναι τόσο έντονη, ώστε οι συνηθισμένες λέξεις να μοιάζουν ανεπαρκείς;

Τότε είναι που ζούμε πραγματικά! Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις, μεγάλες και μικρές, ένας θάνατος, ένας αποχαιρετισμός, ένας οργασμός, ένα καλομαγειρεμένο φαγητό μετά τη θάλασσα, που μπορεί να μας ξεπεράσουν να πεις για καλό ή για κακό ότι έχασα τα λόγια μου εδώ δεν ξέρω τι να πω. Άλλος λόγος που δεν μπορούμε είναι επειδή πολλές φορές μας λείπουν οι παραστάσεις / η εμπειρία είναι πολύ τραυματική. Πώς να περιγράψεις για παράδειγμα πώς νιώθει πριν κοιμηθεί το βράδυ αυτή τη στιγμή ένα παιδί 5 ετών στη Γάζα; Δεν μπορείς ν αφηγηθείς τα πάντα τη στιγμή που συμβαίνουν, για κάποιες εμπειρίες μπορεί να περάσουν μέρες/μήνες/ χρόνια μπορεί και ποτέ να μην τα καταφέρεις λόγω τραύματος, έλλειψης σχετικών παραστάσεων ή απλά λόγω άλλων προτεραιοτήτων. Τι συμβαίνει λοιπόν; Στις καλές περιπτώσεις, ανοίγει μια χαραμάδα για ποίηση.

Η ήττα εμφανίζεται στο ποίημα μαζί με την ανάγκη να της δοθεί μια υπόσχεση. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η σχέση ανάμεσα στην απώλεια και στην ελπίδα;

Απώλεια χωρίς κάποια μετέπειτα ελπίδα είναι ένας ψυχικός θάνατος, δεν είναι; Μπορεί και φυσικός. Αυτή η σχέση νομίζω είναι ένας από τους βασικούς λόγους που οι άνθρωποι προσπαθούν να κάνουν τέχνες. Απώλεια και ελπίδα, τέλος κι αρχή, μοιρολόι για τον εκλιπόντα και προσμονή για το κλάμα ενός νεογέννητου παιδιού. Η διελκυστίνδα μεταξύ απώλειας κι ελπίδας είναι αυτό που μας δίνει ένα λόγο να συνεχίζουμε. Είναι μια υπόσχεση προς έναν (καλύτερο) μελλοντικό εαυτό μας και μια διπλή προσδοκία. Πρώτον ότι θα υπάρξει ένας καλύτερος μελλοντικός εαυτός και δεύτερον ότι αυτός ο εαυτός με κάποιον τρόπο θα μπορέσει να ξεπεράσει κάποιες ελλειμματικές του τωρινού. 

Ποια φαντάσματα επιστρέφουν πιο συχνά στην ποίησή σας;

O εαυτός, το μεγαλύτερο φάντασμα που κουβαλάμε όλοι μέσα μας. Ο εαυτός είναι μια από τις δομές που δεν διαπερνάται από το χρόνο με την κλασική έννοια του. Ο εαυτός είναι ο μόνος χώρος συνάντησης του χθες του σήμερα και του αύριο, όλη η συμπαντική ιστορία του κάθε ατόμου βρίσκεται συμπιεσμένη εντός του εαυτού του πρώτα απ' όλα και σ 'ένα μεταγενέστερο επίπεδο στα μάτια και τις συνειδήσεις των υπολοίπων. Είναι αναπόδραστος, ό,τι και να κάνουμε δεν μπορούμε να τον αποφύγουμε με κανέναν τρόπο. Θα μας βρει. Ποιος απ' όλους όμως, πολλές φορές είναι ένα ζήτημα.

Δεύτερον, Ο χαμένος χρόνος, ο χρόνος που θα μπορούσε ίσως να είχε ξοδευτεί διαφορετικά, σε άλλες συνθήκες, σε κάποια άλλη χώρα, σε κάποια άλλη δουλειά, με κάποιον άλλον άνθρωπο, με διαφορετικά όνειρα. Είναι χρόνος ό,τι περισσεύει από τις επιλογές μας; Η είναι ο δρόμος που χάραξαν οι επιλογές μας; Η τίποτα απ'τα δύο; 

Τρίτον, οι άλλοι. Αυτοί που σε έκριναν, αυτοί που σε αγάπησαν κι αγάπησες κι έχασες για τον ένα ή για τον άλλο λόγο ανεπιστρεπτί, αυτοί που δεν σε κατάλαβαν ποτέ και αυτές που δεν έκανες την προσπάθεια να καταλάβεις. 

Αρκετά φαντάσματα όπως βλέπετε τα οποία όμως ίσως μπορούν να συνοψιστούν ίσως σε αυτό που κάποτε είχε γράψει ο Σαρτρ, "Η κόλαση είναι οι άλλοι". (Αν μας δώσετε την άδεια στους άλλους να συμπεριλάβουμε και τους παρελθοντικούς εαυτούς) 

Είναι απαραίτητα όμως τα φαντάσματα, μας θυμίζουν κι εμάς με τον τρόπο τους ότι παραμένουμε ζωντανοί.

Ο τίτλος «Για να σε συναντήσω» δημιουργεί την αίσθηση μιας αναζήτησης. Ποιον ή τι αναζητά τελικά ο ποιητικός σας λόγος;

Θα σας παραπέμψω στο μοτό που υπάρχει στην αρχή του βιβλίου. "Όλοι οι δρόμοι σε σένα οδηγούν, ακόμα κι αυτοί που διάλεξα για να σε ξεχάσω" Είναι ένας στίχους του Μαχμούντ Νταρουίς, ενός πολύ σημαντικού παλαιστίνιου συγγραφέα και ποιητή που έχει συνδέσει τη ζωή του ολόκληρη με το αίτημα για ελευθερία της Παλαιστίνης και την παύση των εχθροπραξιών. Στο έργο του, Ο κήπος της Εδέμ (Η Εδέμ) αποτελούν μια κεντρική μεταφορά για την απώλεια της πατρίδας του. Η απώλεια αυτή συνδέεται με τον ξεριζωμό, την προσφυγιά, το συλλογικό τραύμα του λαού του.

Mια Εδέμ που μπορεί να χάθηκε είναι κι ένας αποχαιρετισμός που μας κόστισε πολύ. Mια ξενιτιά, ένας θάνατος, ένα χαμόγελο που πλέον δεν απευθύνεται σε μας. Μια παλιότερη εκδοχή του εαυτού μας που πλέον τη σκεφτόμαστε και μελαγχολούμε. Νομίζω το πιο σημαντικό είναι να καταλαβαίνουμε την Εδέμ όταν τη ζούμε, και όχι μόνο εφόσον τη χάσουμε. Και να είμαστε έτοιμοι να επιτρέψουμε στην πραγματικότητα να μας ξεπεράσει, χωρίς να μας καταπλακώσει. Να μην την αρνηθούμε, αλλά να δεχτούμε στη διαδικασία αυτή κι εμάς τους ίδιους, όπως είμαστε, με τα καλά και τα κακά μας, τα ταλέντα και τα πάθη μας.

Κάποια ή και όλα από τα παραπάνω προσπαθώ να βρω στο "Για να σε συναντήσω". Αν έχετε δει στο εξώφυλλο, έναν ημιτελή κυκλο που δεσπόζει, θα δείτε ότι πρόκειται για μια αναζήτηση που ακόμα δεν έχει ολοκληρωθεί!

Η εικόνα του πεζοδρομίου, των φώτων και των αγκομαχητών δίνει στο ποίημα μια πολύ σωματική και ταυτόχρονα κινηματογραφική ατμόσφαιρα. Από πού ξεκινούν συνήθως οι εικόνες των ποιημάτων σας;

Εξαρτάται... Από κάτι που έζησα, από κάτι που μου αφηγήθηκαν ή από κάτι που είδα στο θέατρο ή στον κινηματογράφο. Ειδικά το θέατρο, σε φέρνει πιο κοντά στη σωματική διάσταση του performance, αντιλαμβάνεσαι πολύ πιο εύκολα απ' τον κινηματογράφο το εκτόπισμα των ηθοποιών, είσαι γενικά πιο κοντά στα πάθη του ρόλου - μπορεί να πέσεις στην "παγίδα" ότι κάποια απ' αυτά τα ζεις εσύ ο ίδιος χάνοντας το πόστο του παρατηρητή - να νομίζεις ότι όντως συμμετέχεις. Από εκεί λοιπόν η κάποια extra σωματικότητα.. Πολλές φορές από τους στίχους ενός τραγουδιού, από μια απογευματινή βόλτα που έχασε το σκοπό της και να σου ξαφνικά μια εικόνα που δεν περίμενες. Καμιά φορά από ένα πολύ έντονο όνειρο. Η από μια ταινία του David Lynch.  

Εργάζεστε στον χώρο της πληροφορικής, έναν χώρο που βασίζεται στη λογική και στη δομή. Τι σχέση έχει για εσάς αυτός ο κόσμος με την ποίηση;

Μέχρι στιγμής του χορηγού (Γέλια) Μπορεί ν ακούγονται σαν 2 διαφορετικοί κόσμοι, όμως δεν είναι! Μέρη του ενός καμιά φορά μπορούν να ενισχύσουν τον άλλον. Εξηγώ. 

Όταν κατέληξα με 15-20 ποιήματα που μου άρεσαν, χρειάστηκε πολλή λογική και ένας δομισμός που "δανείστηκα" από την πρωινή μου δουλειά για να γίνουν όλα ένα σύνολο, με αρχή μέση κι ένα κάποιο τέλος. Χρειάστηκε μια πειθαρχία, η έννοια των deadlines (δυστυχώς αλλά χρειάστηκε) χρειάστηκε κάπου να βάλω λίγο στην άκρη το συναίσθημα και να κόψω από μόνος μου κάποια ποιήματα που αγαπούσα επειδή τελικά εκτίμησα ότι δεν ανήκουν σε αυτό το ταξίδι αλλά ίσως σε κάποιο επόμενο. Άρα αν καταχρηστικά χωρίσουμε τη δημιουργία μιας ποιητικής συλλογής σε 2 μέρη, τη συγγραφή των ποιημάτων και την "συρραφή" τους, το μπόλιασμα τους σε κάτι ενιαίο, στο 2ο μέρος η εμπειρία της πληροφορικής νομίζω με βοήθησε πολύ. 

Όταν γράφατε τα ποιήματα, είχατε από την αρχή την αίσθηση ότι ανήκουν σε ένα βιβλίο ή η συλλογή δημιουργήθηκε σταδιακά;

Τα ποιήματα που περιέχει το "Για να σε συναντήσω" γράφτηκαν σε μια περίοδο 10-12 χρόνων. Όταν έγραψα το 1ο δε γνώριζα καν ότι θα γράψω δεύτερο. Όταν πλέον είχα γράψει 4-5 ποιήματα που σε πρώτο επίπεδο άρεσαν αρκετά σε μένα και σε επόμενο επίπεδο άρεσαν σε φίλες/φίλους άρχισα να το σκέφτομαι λίγο διαφορετικά. Ότι ίσως εδώ υπάρχει κάτι. Ήταν όμως χρόνια πολύ χαρούμενα για μένα και δεν προλάβαινα - είχα σταματήσει να γράφω καθημερινά κι έγραφα μόνο αν το θυμόμουν η βρισκόμουν σε μια ιδανική συνθήκη για γράψιμο.  Κι άλλα χρόνια πέρασαν και κάπου στις αρχές του 2023 κάποια στιγμή συνειδητοποίησα ότι τα τελευταία ποιήματα που είχα γράψει σα να αναζητούσαν με κάποιο τρόπο τα πρώτα, ήταν τα πόδια που έψαχναν που είχαν χάσει το κεφάλι. Κάπου εκεί μου ήρθε η ιδέα πρώτα απ' όλα να τα διαβάσω όλα απ' την αρχή, να ψάξω σε τετράδια, καταχωνιασμένες κόλλες χαρτί σε συρτάρια, ψηφιακά αρχεία, να δω όλα όσα έχω, να δω ποια θα μπορούσαν να ανήκουν μαζί και ποια όχι. Και κάπως έτσι φτάσαμε στην πρώτη ύλη του "Για να σε συναντήσω", και χρειάστηκαν πρώτα απ' όλα τα παραπάνω και αμέσως μετά η ενδελεχής δουλειά και τα πολλά μπρος-πίσω που κάναμε με τη βοήθεια της επιμελήτριας μου της Χρυσάνθης Ιακώβου - την οποία ευχαριστώ κι από εδώ πάρα πολύ για την βοήθεια και την υποστήριξη - και για το πόσο με βοήθησε να αποτυπωθεί η συλλογή μου στο χαρτί και να φτάσει τελικά σε εσάς. Ελπίζω λοιπόν κάπου να συναντηθούμε!

Βλάρα Αλεξία