Τίγκα Ελευθερία: "Η υπομονή είναι μια αρετή, αλλά η πραγματικά ηρωική στιγμή έρχεται όταν κάποιος, μετά από όλα όσα έχει υποστεί, βρίσκει το θάρρος να πει «δεν θέλω να συνεχίσω έτσι»"

Στην «Αν(τ)οχή», η Ελευθερία Αντοχή αφηγείται την ιστορία της Λένης, μιας γυναίκας που έμαθε να αντέχει, μέχρι τη στιγμή που αποφασίζει να αντισταθεί. Μιλά για την κακοποίηση, τη μητρότητα, την αξιοπρέπεια και εκείνο το δύσκολο πέρασμα από την υπομονή στην επιλογή. Μια συζήτηση για τις αόρατες μάχες των γυναικών και για τη στιγμή που το «αντέχω» γίνεται «ως εδώ».

Τι ήταν αυτό που σας έκανε να θέλετε να πείτε την ιστορία της Λένης;

Η Λένη είναι μια γυναίκα της διπλανής πόρτας, θα μπορούσε να είναι μια γνωστή, μια γειτόνισσα ή μια μακρινή συγγενής, όπως τόσες άλλες αθόρυβες και ουσιαστικές γυναίκες. Παρουσιάζει μια ισχυρότατη δύναμη και μια μεγάλη αντοχή, αλλά όχι χωρίς κόστος. Η δύναμη των καθημερινών γυναικών, η ανάγκη τους να προστατεύσουν τα παιδιά τους, να ζήσουν, να δημιουργήσουν ένα ασφαλές μέρος για αυτούς που αγαπούν, εμφανίζονται στο πρόσωπο της Λένης.

Ήθελα η ιστορία της να μη μείνει απλώς ως μια ιστορία πόνου. Ήθελα να μιλήσει για την αντοχή, την αξιοπρέπεια, την επιλογή και τελικά την ελευθερία.

Και ίσως, πάνω απ’ όλα, ήθελα να δώσω φωνή όχι μόνο στη Λένη, αλλά και σε όλες εκείνες τις γυναίκες που έζησαν παρόμοιες ζωές και δεν βρέθηκε ποτέ κάποιος να ρωτήσει: «Εσύ τι ήθελες;»

Η Λένη περνά δυσκολίες, όμως συνεχίζει να παλεύει. Τι είναι αυτό που της δίνει δύναμη να αντέχει;

Η Λένη δεν μπορεί να ακολουθήσει άλλο δρόμο, δεν της δόθηκε ποτέ η πολυτέλεια της επιλογής, υπομένει για πάρα πολλά χρόνια, αλλά αντιδρά όταν κινδυνεύει η ζωή των παιδιών της. Η φροντίδα για τα παιδιά της, η επιθυμία της να τους εξασφαλίσει ένα καλύτερο αύριο, αλλά και η εσωτερική της δύναμη και το δυνατό της πνεύμα, την κάνουν να συνεχίζει να παλεύει άκοπα και αδιάκοπα.

Το μεγαλύτερο στοίχημα για μένα ήταν να μην την παρουσιάσω ούτε ως άβουλο θύμα ούτε ως κάποια που τα καταφέρνει όλα εύκολα. Η Λένη δεν είναι δυνατή επειδή δεν φοβάται. Είναι δυνατή επειδή, παρά τον φόβο και όσα έχει ζήσει, κάποια στιγμή βρίσκει μέσα της τη δύναμη να πει «ως εδώ».

Πόσο δύσκολο ήταν να γράψετε μια γυναίκα που πονά, αλλά ταυτόχρονα αρνείται να γίνει θύμα;

Συχνά, όταν περιέγραφα τις σκηνές κακοποίησης, σταματούσα για να πάρω μια ανάσα, να βγω από το σύμπαν της Λένης, να απεμπλακώ από τον κύκλο της βίας. Εντούτοις, ο πόνος της Λένης δεν την καθιστά θύμα, δεν περιορίζει το πνεύμα της και το μεγαλείο του χαρακτήρα της.

Ήταν δύσκολο, γιατί δεν ήθελα η Λένη να είναι απλώς μια γυναίκα που υποφέρει. Ήθελα να είναι ένας άνθρωπος που πονά, φοβάται, κάνει λάθη, λυγίζει, αλλά δεν χάνει ποτέ εντελώς τον εαυτό της.

Και αυτό ίσως ήταν το πιο δύσκολο κομμάτι της γραφής: να δείξω τον πόνο της χωρίς να την εγκλωβίσω σε αυτόν. Να αφήσω τον αναγνώστη να αισθανθεί την αδικία και την κακοποίηση που έχει βιώσει, αλλά ταυτόχρονα να δει τη γυναίκα πίσω από όλα αυτά, τις επιθυμίες της, την αξιοπρέπειά της, την ανάγκη της να ζήσει τη δική της ζωή.

Για μένα, η Λένη δεν είναι ηρωίδα επειδή άντεξε τα πάντα. Είναι ηρωίδα επειδή κάποια στιγμή αποφάσισε ότι δεν θα αντέχει άλλο.

Στον τίτλο γράφετε «Αν(τ)οχή». Τι σημαίνει για εσάς αυτή η διπλή έννοια; Είναι η αντοχή και ταυτόχρονα η αντίσταση;

Η “Αν(τ)οχή” είναι πρώτα απ’ όλα η ιστορία μιας γυναίκας που έμαθε να αντέχει. Να αντέχει την απώλεια, τη μοναξιά, τον φόβο, την κακοποίηση, όλα όσα η ζωή και οι άνθρωποι της επέβαλαν. Όμως κάποια στιγμή η αντοχή παύει να σημαίνει σιωπηλή υπομονή και μετατρέπεται σε κάτι άλλο. Η παρένθεση στο «τ» συμβολίζει ακριβώς αυτή τη μετάβαση. Μέσα στην αντοχή υπάρχει η αντίσταση. Το ένα δεν αναιρεί το άλλο. Αντίθετα, το ένα γεννιέται μέσα από το άλλο.

Ήθελα να δείξω τη στιγμή που ένας άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι το να αντέχει δεν σημαίνει ότι πρέπει να συνεχίσει να υπομένει. Για μένα, λοιπόν, η «Αν(τ)οχή» είναι η διαδρομή από το «αντέχω» στο «αντιστέκομαι» και, τελικά, στο «επιλέγω να ζήσω τη ζωή μου».

Πόσο από τη Λένη υπάρχει στις γυναίκες που συναντάμε γύρω μας χωρίς να γνωρίζουμε τις προσωπικές τους μάχες;

Η Λένη δεν είναι μια γυναίκα που μπορούμε εύκολα να αναγνωρίσουμε από την πρώτη ματιά, δεν θα καταλάβουμε ότι κουβαλάει έναν μεγάλο πόνο. Γύρω μας υπάρχουν γυναίκες που μπορεί να χαμογελούν, να εργάζονται, να μεγαλώνουν παιδιά, να φροντίζουν τους άλλους, να φαίνονται δυνατές, και την ίδια στιγμή να δίνουν καθημερινά τις δικές τους, μεγάλες, αόρατες μάχες.

Στη Λένη βλέπω πολλές από αυτές τις γυναίκες. Όχι επειδή έχουν ζήσει απαραίτητα τα ίδια βιώματα, αλλά επειδή όλες μπορεί κάποια στιγμή να χρειάστηκε να φανούμε δυνατές ενώ δίναμε μια μάχη που κανείς δεν γνώριζε.

Τι χρειάζεται ένας άνθρωπος για να συνεχίσει να διεκδικεί όταν έχει απογοητευτεί;

Χρειάζεται να αναγνωρίσει ότι η απογοήτευση δεν είναι αποτυχία. Το ότι προσπάθησες και πληγώθηκες δεν σημαίνει ότι δεν αξίζει να ξαναπροσπαθήσεις. Η Λένη, για μένα, αυτό ακριβώς συμβολίζει. Συνεχίζει παρόλο που έχει κουραστεί.

Η ελπίδα δεν είναι πάντα μεγάλη και θεαματική. Μερικές φορές είναι απλώς η απόφαση να κάνεις ένα ακόμη βήμα.

Για εσάς η καθημερινή αντοχή μιας γυναίκας είναι μια μορφή ηρωισμού;

Ναι, αλλά θα έλεγα πως δεν είναι μόνο η αντοχή που κάνει μια γυναίκα ηρωίδα. Είναι το τι επιλέγει να κάνει με αυτή την αντοχή. Η καθημερινή αντοχή μπορεί να είναι μια μορφή ηρωισμού, ιδιαίτερα όταν κανείς δεν τη βλέπει και κανείς δεν τη χειροκροτεί, όταν η προσπάθεια περνά απαρατήρητη.

Η υπομονή είναι μια αρετή, αλλά η πραγματικά ηρωική στιγμή έρχεται όταν κάποιος, μετά από όλα όσα έχει υποστεί, βρίσκει το θάρρος να πει «δεν θέλω να συνεχίσω έτσι». Να διεκδικήσει τον εαυτό του, την αξιοπρέπειά του, τη ζωή του.

Γι’ αυτό και η Λένη δεν είναι ηρωίδα μόνο επειδή άντεξε. Είναι ηρωίδα επειδή κάποια στιγμή κατάλαβε ότι άξιζε κάτι περισσότερο από το να αντέχει.

Αν μπορούσατε να πείτε μία μόνο φράση στη Λένη, αλλά και σε όλες τις γυναίκες που θα αναγνωρίσουν κάτι από τον εαυτό τους σε εκείνη, ποια θα ήταν;

«Δεν είναι ποτέ αργά για να διαλέξεις τον εαυτό σου.»

Βλάρα Αλεξία