Λεία Βιτάλη: "Πιστεύω πως το όραμα ξεκινάει πάντα από μια καλώς εννοούμενη προσωπική φιλοδοξία".

Μέσα από το νέο της μυθιστόρημα, Η οργή των μικρών ανθρώπων, η Λεία Βιτάλη επιστρέφει στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, φωτίζοντας μια λιγότερο γνωστή αλλά καθοριστική ιστορική στιγμή: τη δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη πίσω από τον μύθο, τις διαχρονικές συγκρούσεις εξουσίας και τα ερωτήματα που εξακολουθεί να θέτει η Επανάσταση στο σήμερα.

Η δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη λειτουργεί ως αφηγηματικός πυρήνας στο μυθιστόρημά σας. Τι σας ώθησε να επιλέξετε αυτό το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός ως αφετηρία για να επανεξετάσετε την Επανάσταση;

Η δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη είναι ένα γεγονός με το οποίο δεν έχουν ασχοληθεί εκτεταμένα ούτε οι ιστορικοί, ούτε οι συγγραφείς που έχουν γράψει ιστορικά μυθιστορήματα. Η δολοφονία αυτή μου έδωσε την ευκαιρία να βρεθώ λίγο πιο κοντά στον ίδιο τον Κολοκοτρώνη, καθώς ακουμπάει πολύ ιδιαίτερα προσωπικά του χαρακτηριστικά και τον συναισθηματικό του κόσμο ως πατέρα. Ο στόχος της δολοφονίας ήταν βέβαια να απομακρυνθεί από οποιοδήποτε πόστο εξουσίας ο ίδιος ο Κολοκοτρώνης, αλλά και ο γιος του να μην κατορθώσει να γίνει κυβερνήτης της χώρας, όπως τον προόριζε ο πατέρας του. Παίρνοντας στα χέρια του την εξιχνίαση αυτής της ύπουλης δολοφονίας, ο Κολοκοτρώνης μάς δίνει μία διαφορετική οπτική για την ιστορία της Επανάστασης και αυτό ήταν ζητούμενο από μένα, ώστε να μην επαναλαμβάνω τις εκδοχές της επίσημης ιστορίας. Έτσι, το μυθιστόρημα αποκτά μία άλλη διάσταση και μια αστυνομική δομή που πιστεύω ότι κρατάει το ενδιαφέρον του αναγνώστη αμείωτο.

Στο βιβλίο αναδεικνύεται η «οργή των μικρών ανθρώπων». Ποιοι είναι αυτοί οι «μικροί» άνθρωποι και σε ποιον βαθμό θεωρείτε ότι καθόρισαν ή καθορίζουν ακόμη την Ιστορία;

Κάθε εποχή έχει και τους δικούς της «μικρούς», απλούς ανθρώπους. Είναι αυτοί που, στην προκειμένη περίπτωση της Επανάστασης, είναι αδικημένοι, κατατρεγμένοι, εξαθλιωμένοι, αυτοί που πολλές φορές δεν έχουν ούτε τα απαραίτητα προς το ζην, δεν έχουν ουσιαστική ελευθέρια, είναι αναλώσιμοι και εκμεταλλεύσιμοι από την εκάστοτε εξουσία. Αυτοί οι «μικροί» άνθρωποι, οι ξεχασμένοι από την επίσημη ιστορία, ήταν οργισμένοι και αυτή η οργή ήταν η δύναμη που τους οδήγησε στην Επανάσταση και έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ιστορία. Σχετικά με το σήμερα, αυτό που μπορώ να πω προς το παρόν είναι ότι η οργή οργιάζει καθισμένη στον καναπέ.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης παρουσιάζεται όχι μόνο ως εθνικός ήρωας, αλλά και ως ένας άνθρωπος με τις αντιφάσεις και τις αμφιβολίες του. Πώς ισορροπήσατε ανάμεσα στον μύθο και τον άνθρωπο;

Κατ’ αρχάς, θα ήθελα να επισημάνω ότι δεν υπάρχει καμία ιστορική ανακρίβεια. Το να παρουσιάζεις την ανθρώπινη διάσταση ενός ήρωα δεν σημαίνει ότι τον απομυθοποιείς. Το αντίθετο, θα έλεγα, συμβαίνει. Το να αποδεικνύεις ότι ένας απλός, «μικρός», καθημερινός άνθρωπος μπορεί να μεγαλουργήσει, εξυψώνει ακόμα περισσότερο τη διάσταση του ήρωα. Ο Κολοκοτρώνης παρουσιάζεται όπως δεν έχει παρουσιαστεί ποτέ, ως ένας τέτοιος άνθρωπος με το όραμά του, τις αμφιβολίες του, τους έρωτές του και την ψυχική του δύναμη, ο οποίος παίρνοντας στα χέρια του την «οργή των μικρών ανθρώπων» αλλά και τη δική του κατόρθωσε να κάνει την Επανάσταση και να χαράξει τη δική του εμβληματική σελίδα στην ιστορία.

Θίγετε το ζήτημα της ευρωπαϊκής επιρροής στη διαμόρφωση του νέου ελληνικού κράτους. Πόσο συνειδητή θεωρείτε ότι ήταν αυτή η παρέμβαση και ποιες μορφές εξάρτησης γεννήθηκαν τότε και διαρκούν μέχρι σήμερα;

Μία επανάσταση, καθώς είναι ένα πλέγμα γεγονότων, αποφάσεων, δράσεων κ.λπ., έχει πάρα πολλά στοιχεία που μπορεί να ενδιαφέρουν έναν συγγραφέα, όπως ο ανθρώπινος παράγων, η διεθνής διπλωματία, οι ύπουλες και κρυφές διαπραγματεύσεις μεταξύ ξένων και ντόπιων. Η επιρροή των Ευρωπαίων στην πορεία της Επανάστασης υπήρξε και αρνητική και θετική. Αρνητική ήταν η προσπάθειά τους να την καταστείλουν και να μην επιτρέψουν σε Έλληνα να κυβερνήσει τη νέα χώρα, εάν τελικά πετύχαινε η Επανάσταση. Εξαιρετικά θετική, ωστόσο, υπήρξε η στήριξη Ευρωπαίων καλλιτεχνών και διανοούμενων, δημιουργώντας το κίνημα του φιλελληνισμού. Δυστυχώς, εξαρτήσεις εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη και σήμερα. Όπως είναι γνωστό, η γεωπολιτική θέση της χώρας μας ήταν και είναι η μοίρα της και επομένως η ελευθερία της και η ανεξαρτησία της εποφθαλμιάται από ισχυρούς ξένους παράγοντες.

Στο έργο συνυπάρχουν ιστορικά πρόσωπα όπως ο Μέττερνιχ, ο Ναπολέων και ο λόρδος Βύρωνας με καλλιτεχνικές μορφές όπως η Μαίρη Σέλλεϋ και ο Μπετόβεν. Τι ρόλο παίζει αυτή η «διευρυμένη Ευρώπη» στη μυθοπλασία σας;

Είναι μέσα στο πλαίσιο της αρνητικής και θετικής επιρροής της Ευρώπης. Στην πορεία της Επανάστασης, ο καθένας από αυτούς με τον δικό του τρόπο έβαλε την ανεξίτηλη σφραγίδα του. Ο Αυστριακός διπλωμάτης Μέττερνιχ ήταν αρνητικός στην ανεξαρτησία της χώρας και τη δημιουργία ενός εθνικού κράτους. Αντίθετα, η μυθιστοριογράφος Μαίρη Σέλλεϋ άνηκε στον κύκλο των φιλελλήνων.

Ο εμφύλιος πόλεμος της περιόδου παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα όχι μόνο πολιτικών, αλλά και προσωπικών παθών. Πόσο διαχρονική θεωρείτε αυτή τη σύγκρουση ανάμεσα στο συλλογικό όραμα και την ατομική φιλοδοξία;

Πιστεύω πως το όραμα ξεκινάει πάντα από μια καλώς εννοούμενη προσωπική φιλοδοξία. Δυστυχώς, όμως, τη στιγμή που το όραμα γίνεται συλλογικό, μπορούν να διαμορφωθούν συγκρούσεις με οδυνηρά αποτελέσματα. Όταν ο οραματιστής αποκτήσει την δύναμη που του δίνει η συλλογική υποστήριξη, ξεπηδάει από μέσα του η απληστία και το όραμα μετατρέπεται σε αρνητική προσωπική φιλοδοξία.

Το βιβλίο θέτει το ερώτημα αν η νέα χώρα «δεν έπρεπε» να κυβερνηθεί από Έλληνα επαναστάτη. Πρόκειται για μια ιστορική υπόθεση ή για ένα σχόλιο πάνω στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα;

Αυτό είναι ένα αληθινό ιστορικό γεγονός, που έχει καταγραφεί στις πηγές της ιστορίας. Ίσως δεν είναι εκφρασμένο με αυτόν ακριβώς τον τρόπο, αλλά από διάφορες ενέργειες που έγιναν, επιστολές που ανταλλάχτηκαν και από συμφραζόμενα βγαίνει το συμπέρασμα ότι πράγματι δεν ήταν επιθυμητό από ξένους αλλά και ορισμένους Έλληνες η νέα χώρα να έχει κυβερνήτη Έλληνα. Απόδειξη είναι η δολοφονία του Καποδίστρια, αλλά και η δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη πριν από αυτόν, χωρίς ωστόσο να έχει γίνει ακόμη κυβερνήτης. Όσο για τη σημερινή πραγματικότητα, ο καθένας μπορεί να αναλογιστεί και να δει τις ομοιότητες καθώς, όπως είναι γνωστό, μια μικρή χώρα αλλά με σημαντική γεωπολιτική θέση βρίσκεται πάντοτε, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, αγκυλωμένη από ξένες επιρροές.

Μέσα από την οδύσσεια αναζήτησης του δολοφόνου, αναδύεται μια διαφορετική ανάγνωση της Επανάστασης. Τελικά, τι πιστεύετε ότι αποκαλύπτει περισσότερο το παρελθόν: την αλήθεια των γεγονότων ή τις ανάγκες του παρόντος;

Πιστεύω ότι αναδεικνύοντας την αλήθεια των γεγονότων του παρελθόντος, συγχρόνως αποκαλύπτονται και οι σημερινές ανάγκες. Διότι το παρόν μας είναι απόρροια του παρελθόντος μας. Το ίδιο συμβαίνει και με το μέλλον, το οποίο θα είναι απόρροια του παρόντος μας.