Βιβή Τόγιαλου: "Η ταύτιση με τον ήρωα είναι ένα από τα βασικά εργαλεία ενός παιδικού βιβλίου".

Μελωδία, επιμονή, φιλία και αποδοχή, αυτά είναι τα δομικά στοιχεία του πρώτου παιδικού βιβλίου της Βιβής Τόγιαλου Ο Λουκάς και η μελωδία της ζωής, που κυκλοφορεί με εικονογράφηση της Κατερίνας Παπαστεφανάτου. Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται ο Λουκάς, ένα τζιτζίκι που παλεύει να βγει στο φως και να τραγουδήσει το δικό του τραγούδι, ανακαλύπτοντας στην πορεία τον εαυτό του αλλά και τη δύναμη της διαφορετικότητας.

Η συγγραφέας, με την ευαισθησία και την εμπειρία της ως νηπιαγωγός, υφαίνει μια αφήγηση που δεν σταματά στην τελευταία σελίδα, αλλά συνεχίζει μέσα από δραστηριότητες, διάλογο και σκέψη, προσφέροντας στους μικρούς αναγνώστες έναν καθρέφτη και ταυτόχρονα μια ελπίδα. Μιλήσαμε μαζί της για τη γέννηση του Λουκά, τα μηνύματα του βιβλίου, τη συνεργασία με την εικονογράφο, αλλά και για το πώς η ίδια ορίζει τη «μελωδία της ζωής».

Ο Λουκάς είναι ένα τζιτζίκι που ανυπομονεί να βγει στο φως και να τραγουδήσει. Πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα και γιατί επιλέξατε το τζιτζίκι ως ήρωα;

Η ιδέα γεννήθηκε πριν περίπου 5 χρόνια ένα καλοκαίρι στο αγαπημένο μου νησί ,την Τήνο. Ήμασταν σε ένα όμορφο χωριό με φιλική παρέα κάτω από τα πλατάνια. Κάπως ήρθε η συζήτησή στα τζιτζίκια και τον ήχο τους. Ένας φίλος μας από την παρέα μας ανέλυσε τον κύκλο της ζωής των τζιτζικιών , κάτι που ομολογουμένως δεν γνώριζα , όντας παιδί της πόλης. Αυτή η συζήτηση όμως μου κίνησε έντονα το ενδιαφέρον. Το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό ήταν ότι η τόσο ξεχωριστή ζωή των τζιτζικιών δεν υπήρχε σε κανένα παιδικό βιβλίο. (Και ως νηπιαγωγός, αλλά και φανατική αναγνώστρια παιδικών βιβλίων ,είχα και έχω διαβάσει πολλά!)Η σκέψη αυτή βρήκε καταφύγιο στο μυαλό μου και, όταν ήρθε η κατάλληλη στιγμή, τότε που ένιωθα δημιουργική και έτοιμη να γράψω το πρώτο μου παιδικό βιβλίο ,αναδύθηκε και γράφτηκε σχεδόν αβίαστα.

Η ιστορία μιλά για φιλία, αποδοχή και επιμονή. Ποιο από αυτά τα θέματα νιώθετε πιο προσωπικό και γιατί;

Η επιμονή. Είναι η κινητήριος δύναμη σε όλα όσα έχω κάνει, προσωπικά και δημιουργικά. Η ζωή συχνά σε δοκιμάζει , σε βάζει να πάρεις δύσκολες αποφάσεις και το να συνεχίζεις, ακόμα κι όταν όλα σου φαίνονται ακατόρθωτα,είναι κάτι που με συγκινεί βαθιά. Βέβαια και η φιλία και η αποδοχή είναι ρητά συνδεδεμένα με τη ζωή μου καθώς θεωρώ πως οι καλοί και αληθινοί φίλοι θα σε αποδέχονται και θα σε στηρίζουν πάντα.

Στο βιβλίο, η διαφορετικότητα παρουσιάζεται ως δύναμη. Τι μήνυμα θέλατε να περάσετε στα παιδιά αλλά και στους γονείς μέσα από αυτό;

Ότι ο καθένας έχει το δικό του ρυθμό, τη δική του «μελωδία», φτάνει να την ανακαλύψει. Δεν χρειάζεται να μοιάζεις με τους άλλους για να αξίζεις. Θέλω τα παιδιά να μάθουν να αγκαλιάζουν τον εαυτό τους αλλά και τους άλλους γύρω τους, όπως ακριβώς είναι. Παράλληλα, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να τους δίνουνν χώρο να ανθίσουν με τον δικό τους τρόπο. Γνωρίζω πολλούς εκπαιδευτικούς που βοηθάνε «μικρούς Λουκάδες» να ανακαλύψουν την δική τους μελωδία και πραγματικά τους αξίζουν πολλά συγχαρητήρια.

Η εικονογράφηση της Κατερίνας Παπαστεφανάτου συνομιλεί με το κείμενο. Πώς δουλέψατε μαζί ώστε εικόνα και λόγος να γίνουν ένα ενιαίο σύνολο;

Η εικονογράφηση της Κατερίνας μπορεί να χαρακτηριστεί με μόνο μία λέξη : “υπέροχη”

Έχω λάβει τα καλύτερα σχόλια απ’όσους έχουν διαβάσει το βιβλίο. Με την Κατερίνα είχα μια άψογη συνεργασία. Δεν θα ξεχάσω ποτέ το πρώτο draft που είδα με τον ήρωα. Ήταν όπως τον είχα φανταστεί κι ακόμα καλύτερος. Νομίζω πως η Κατερίνα κατάλαβε αμέσως την καρδιά της ιστορίας. Οι εικόνες της όχι μόνο συμπληρώνουν το κείμενο, αλλά το φωτίζουν με τρόπο μοναδικό. Είναι σαν να βλέπεις τον Λουκά να παίρνει ζωή μπροστά σου. Την ευχαριστώ πολύ!

Οι δημιουργικές δραστηριότητες στο τέλος του βιβλίου ενισχύουν τη διάδραση με τον μικρό αναγνώστη. Πώς αποφασίσατε να τις εντάξετε;

Ήθελα το βιβλίο να μην τελειώνει στην τελευταία σελίδα. Οι δραστηριότητες δίνουν την ευκαιρία στο παιδί να σκεφτεί, να εκφραστεί, να παίξει με τα θέματα του βιβλίου.

Ακόμη, το βιβλίο είναι ένα εργαλείο στα χέρια του/της εκπαιδευτικού. Μετά το πέρας της αφήγησης τις περισσότερες φορές οι παιδαγωγοί επεξεργάζονται το βιβλίο με διάφορες δραστηριότητες. Έτσι αποφάσισα να δώσω κάποιες προτάσεις που θα ενισχύσουντην εκπαιδευτική διαδικασία έχοντας ως γνώμονα το βιβλίο. Ως νηπιαγωγός είναι κάτι που αναζητώ κι εγώ.

Πιστεύετε ότι τα παιδιά ταυτίζονται πιο εύκολα με μικρούς ήρωες που παλεύουν με δυσκολίες, όπως ο Λουκάς, αντί με "τέλειους" χαρακτήρες;

Απολύτως. Τα παιδιά αναγνωρίζουν την αλήθεια πίσω από τις δυσκολίες. Όταν βλέπουν έναν ήρωα σαν τον Λουκά να προσπαθεί, να φοβάται, να απογοητεύεται αλλά να μην τα παρατά, νιώθουν ότι κι εκείνα μπορούν να τα καταφέρουν. Η «ταύτιση με τον ήρωα» είναι ένα από τα βασικά εργαλεία ενός παιδικού βιβλίου. Το παιδί μ’ αυτόν τον τρόπο ανακαλύπτει τον κόσμο και τον εαυτό του. Ο Λουκάς επιθυμώ να γίνει καθρέφτης στις παιδικές ψυχές και ταυτόχρονα μια ελπίδα.

 Αν ο Λουκάς είχε ένα μήνυμα να στείλει στα παιδιά σήμερα, ποιο θα ήταν;

«Μην φοβάσαι να τολμήσεις όσα πιστεύεις ότι δεν θα καταφέρεις. Ο κόσμος χρειάζεται τη δική σου μελωδία της ζωής»

 Ποια ήταν η πιο συγκινητική αντίδραση παιδιού που έχετε λάβει για το βιβλίο;

Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης στον πεντάχρονο ανιψιό μου, δεν θα ξεχάσω την αγωνία που διέκρινα στα μάτια του όταν ο Λουκάς δεν κατάφερε να πετάξει. Με κοιτούσε με ανησυχία και με ρωτούσε ξανά και ξανά: «Πότε θα πετάξει ο Λουκάς;», «Θα τα καταφέρει;». Ένιωσα πως εκείνη τη στιγμή  είχε ταυτιστεί αλλά και συναισθανθεί τον ήρωα. Τότε κατάλαβα ότι το βιβλίο είχε αγγίξει έναν από τους σκοπούς του.

 Πώς φαντάζεστε τη «μελωδία της ζωής» για εσάς την ίδια ως δημιουργό;

Είναι μια μελωδία που αλλάζει, άλλοτε χαρούμενη, άλλοτε σιωπηλή.  Αλλά είναι πάντα εκεί, με εικόνες, βιβλία, δημιουργικότητα, όμορφες στιγμές, «όμορφους» ανθρώπους, ελπίδα και ευγνωμοσύνη για ό,τι υπέροχο φέρει η ζωή.

 Σκέφτεστε ο Λουκάς να έχει και άλλες περιπέτειες στο μέλλον;

Ίσως… Ο Λουκάς είναι ένας ήρωας που δεν σταματά ποτέ να παρατηρεί τον κόσμο γύρω του. Αν νιώσει ότι έχει κάτι ακόμη να τραγουδήσει, ίσως τον ξανασυναντήσουμε. Του αφήνω χώρο. Παράλληλα όμως, υπάρχουν κι άλλοι ήρωες που περιμένουν να πάρουν τον λόγο. Οπότε, ποιος ξέρει; Οι ιστορίες συνεχίζονται,  όχι απαραίτητα από εκεί που τις αφήσαμε!

Βλάρα Αλεξία, 04/09/2025