Διαβάσαμε και προτείνουμε: ΟΤΑΝ Η ΜΝΗΜΗ ΤΡΑΓΟΥΔΑ. ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΡΩΜΥΛΙΑΣ – ΒΟΡΕΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΚΕΠΑΣΤΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. Εκδ. Εβρίτικη Ζυγιά

 Εβρίτικη Ζυγιά και Πολιτιστικός Σύλλογος Σκεπαστού «Η Ανατολική Ρωμυλία», ΟΤΑΝ Η ΜΝΗΜΗ ΤΡΑΓΟΥΔΑ. ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΡΩΜΥΛΙΑΣ – ΒΟΡΕΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΚΕΠΑΣΤΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. Εκδ. Εβρίτικη Ζυγιά (υπό την αιγίδα του Δή-μου Βόλβης, της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Σωματείων Ανατολικής Ρωμυλίας- Βόρειας Θράκης και του Ιερού Ιδρύματος Ανατολικής Ρωμυλίας «Αγία Τριάδα) [USB άλμπουμ & Συνοδευτικό βιβλίο με φωτογραφικό υλικό] 2026, 104 σελίδες.


Από τη Μαρία Κουμαριανού Σε μια εποχή όπου η πολιτισμική μνήμη δοκιμάζεται από τη λήθη και την ομογενοποίηση, η έκδοση «Όταν η μνήμη τραγουδά» αποτελεί μια ουσιαστική πρωτοβουλία στη διαφύλαξη και ανάδειξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του ελληνισμού της Ανατολικής Ρωμυλίας και της Βόρειας Θράκης. Δεν πρόκειται απλώς για ένα βιβλίο που συνοδεύει ένα μουσικό άλμπουμ· πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο πολιτιστικό τεκμήριο που συνδυάζει ιστορική έρευνα, λαογραφική καταγραφή, μουσική τεκμηρίωση και βιωματική μαρτυρία. Η έκδοση αποτελεί τον καρπό της σημαντικής δράσης του Πολιτιστικού Συλλόγου Σκεπαστού «Η Ανατολική Ρωμυλία», η οποία υλοποιήθηκε με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού στο πλαίσιο του προγράμματος «Νεότερη Πολιτιστική Κληρονομιά». Μέσα από συνεντεύξεις, επιτόπια έρευνα, μουσικές καταγραφές, εργαστήρια και τη δημιουργία ψη-φιακού αρχείου, το έργο καταφέρνει να μετατρέψει τη μνήμη σε ζωντανή πολιτιστική πράξη. Από τις πρώτες σελίδες γίνεται φανερό ότι ο βασικός στόχος της έκδοσης δεν είναι απλώς η διάσωση τραγουδιών, αλλά η διάσωση ενός ολόκληρου κόσμου. Η πρόεδρος του Συλλόγου, Ευαγγελία Παρασκευά, στον συγκινητικό πρόλογό της, επισημαίνει πως οι πρόσφυγες που έφτασαν στο Σκεπαστό δεν έφεραν μαζί τους μόνο τα λιγοστά υπάρχοντά τους, αλλά κυρίως τα τραγούδια τους — φορείς μνήμης, συναισθημάτων και ταυτότητας. Το βιβλίο, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει, αποτελεί «ένα κομμάτι από τη φωνή και την ψυχή της κοινότη-τας», μια υπόσχεση ότι η μνήμη θα συνεχίσει να τραγουδά και στις επόμενες γενιές. Ο Δήμαρχος Βόλβης, Διαμαντής Λιάμας, στον χαιρετισμό του, υπογραμμίζει εύστοχα ότι τα τραγούδια αυτά αποτελούν κρίκους μιας αδιάσπαστης αλυσίδας που ξεκινά αιώνες πίσω στον χρόνο και φτάνει μέχρι τις μέρες μας μέσα από τη μνήμη των ηλικιωμένων κατοίκων. Επισημαίνει μάλιστα ότι η παρούσα έκδοση κατορθώνει να τοποθετήσει τους ήχους και τις αφηγήσεις μέσα στο ιστορικό και κοινωνικό τους πλαίσιο, μετατρέποντας τη μουσική σε ζωντανό φορέα ιστορικής γνώσης. Η Πρόεδρος της ΠΟΣΑΡ, Μαρία Ασανιώτου, επισημαίνει στον χαιρετισμό της ότι το έργο αυτό αποτελεί μια «πράξη ευθύνης απέναντι στην ιστορία μας και μια υπόσχεση συνέχειας». Η διατύπωση αυτή αποδίδει με ακρίβεια τον χαρακτήρα της έκδοσης. Η καταγραφή και ψηφιοποίηση των τραγουδιών δεν στοχεύει μόνο στη διάσωση του παρελθόντος, αλλά στη δημιουργία ενός σταθερού σημείου αναφοράς για το μέλλον. Εξίσου σημαντική είναι η επισήμανση του Προέδρου του ΙΙΕΑΡ «Η Αγία Τριάδα», Αποστόλου Ζαφειρόπουλου, ότι η έκδοση λειτουργεί ως «ζωντανή γέφυρα ανάμεσα στο χθες και το σήμερα». Ο ίδιος αναδεικνύει μια ακόμη κρίσιμη διάσταση του έργου: τη δημιουργία ενός συγκεντρωτικού ψηφιακού αρχείου που διασφαλίζει την προσβασιμότητα του υλικού για τις επόμενες γενιές. Με αυτόν τον τρόπο, το βιβλίο και το συνοδευτικό μουσικό υλικό παύουν να αποτελούν απλώς ένα εκδοτικό γεγονός και μετατρέπονται σε υποδομή πολιτιστικής μνήμης. Τα τραγούδια που συγκεντρώνονται στις σελίδες του βιβλίου και στο συνοδευτικό ψηφιακό αρχείο αποτυπώνουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων: ξενιτιά, έρωτα, γάμο, ορφάνια, οικογενει-ακούς δεσμούς, κοινωνικές σχέσεις και υπαρξιακές αγωνίες. Τραγούδια όπως τα «Συρματέ-νια», «Ο Ξένος», «Ερόδισεν η Ανατολή», «Ορφανό παιδί», «Μπάτε κορίτσια στο χορό», «Αίμωνας» και «Ζαχαρένιο όνομα» λειτουργούν ως μικρές προφορικές αφηγήσεις που δια-σώζουν όχι μόνο μελωδίες αλλά και τρόπους σκέψης, συναισθηματικούς κώδικες και κοι-νωνικές αξίες. Ιδιαίτερη αξία αποκτά η συνεργασία με το μουσικό σχήμα «Εβρίτικη Ζυγιά», το οποίο ανέ-λαβε την ενορχήστρωση και ερμηνεία των τραγουδιών. Η προσέγγισή τους αποφεύγει τόσο τη μουσειακή αναπαραγωγή όσο και την άκριτη εκσυγχρονιστική παρέμβαση. Αντιθέτως, επιτυγχάνει μια ισορροπημένη αναβίωση που διατηρεί το ύφος και την αισθητική της τοπι-κής μουσικής παράδοσης, προσφέροντας παράλληλα ένα έργο προσβάσιμο στο σύγχρονο κοινό. Το σημαντικότερο ίσως επίτευγμα του έργου είναι ότι αντιμετωπίζει το τραγούδι όχι ως απλό καλλιτεχνικό προϊόν αλλά ως μέσο διατήρησης της συλλογικής ταυτότητας. Η ενότητα «Το τραγούδι και η μουσική ως φορέας ταυτότητας και ιστορικής μνήμης» αποτελεί τον θεωρητικό πυρήνα της έκδοσης και αναδεικνύει τη βαθύτερη λειτουργία της παραδοσιακής μουσικής ως αποθήκης βιωμάτων, αξιών και ιστορικών εμπειριών. Η ανάγνωση του βιβλίου συνοδεύεται από την αίσθηση ότι ο αναγνώστης δεν πληροφορείται απλώς για μια κοινό-τητα, αλλά συμμετέχει σε μια διαδικασία ανασύστασης της συλλογικής της μνήμης. Η ιστορική και λαογραφική ενότητα του έργου παρουσιάζει με πληρότητα την πορεία των κατοίκων από τις αλησμόνητες πατρίδες έως τη νέα εγκατάσταση στο Σκεπαστό. Η αφήγηση δεν περιορίζεται στα γεγονότα της μετοίκησης, αλλά επεκτείνεται στις καθημερινές πρακτικές, τις επαγγελματικές δραστηριότητες, τις ενδυμασίες, τα φαγητά και τα έθιμα που συγκρότησαν την πολιτισμική ταυτότητα της κοινότητας. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η καταγραφή των εθίμων του ετήσιου και οικογενειακού κύκλου — από τα Χριστούγεννα και τις Αποκριές έως τον γάμο, το έθιμο της Μπάμπως, την αγάπη και την απώλεια — στοιχεία που αναδεικνύουν τη βαθιά σύνδεση της μουσικής με κάθε στιγμή της ανθρώπινης ζωής. Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει και στην αισθητική επιμέλεια της έκδοσης. Το βιβλίο είναι μια εξαιρετικά προσεγμένη έκδοση, που αποπνέει σεβασμό τόσο προς το περιεχόμενο όσο και προς τον αναγνώστη. Το σκληρόδετο εξώφυλλο προσδίδει ανθεκτικότητα και κύρος, υπο-δηλώνοντας εξαρχής ότι πρόκειται για μια έκδοση αναφοράς και όχι για ένα εφήμερο έντυ-πο. Η χρήση ποιοτικού ιλουστρέ χαρτιού αναδεικνύει το φωτογραφικό υλικό και τις εικονο-γραφικές καταγραφές, ενώ η καλαίσθητη σελιδοποίηση και η ευανάγνωστη γραμματοσειρά διευκολύνουν την ανάγνωση και καθιστούν το βιβλίο φιλικό τόσο στον ερευνητή όσο και στον απλό αναγνώστη. Ιδιαίτερα εύστοχη είναι η επιλογή να συνοδεύεται το βιβλίο από ψηφιακό αποθηκευτικό μέσο (USB stick), το οποίο περιλαμβάνει τις ηχογραφήσεις των τραγουδιών καθώς και το τεκμηριωτικό υλικό της δράσης. Με τον τρόπο αυτό, ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να περάσει αβίαστα από τη μελέτη του ιστορικού και λαογραφικού πλαισίου στη βιωματική εμπειρία της ακρόασης, προσεγγίζοντας το υλικό όχι μόνο ως αντικείμενο γνώσης αλλά και ως ζωντανή πολιτισμική έκφραση. Παράλληλα, ο πλούτος του φωτογραφικού υλικού, οι ιστορικές αναφορές, τα λαογραφικά σχόλια και η επιλεγμένη βιβλιογραφία προσδίδουν στην έκδοση τον χαρακτήρα μιας ολοκληρωμένης πολιτιστικής μελέτης. Έτσι, το βιβλίο δεν περιορίζεται στην καταγραφή της μουσικής παράδοσης, αλλά προσφέρει μια πολυδιάστατη και ουσιαστική γνωριμία με την ιστορία, τη μνήμη και τον πολιτισμό της Ανατολικής Ρωμυ-λίας και της Βόρειας Θράκης. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι η δράση βασίστηκε στην ενεργό συμμετοχή των ηλικιωμένων κατοίκων του Σκεπαστού. Δεν αντιμετωπίστηκαν ως απλοί πληροφορητές αλλά ως πρωτα-γωνιστές της διαδικασίας. Οι αφηγήσεις, οι φωνές και οι προσωπικές τους αναμνήσεις συ-γκροτούν τον πυρήνα του έργου. Μέσα από αυτή τη διαγενεακή συνάντηση, η παράδοση δεν παρουσιάζεται ως απολίθωμα του παρελθόντος αλλά ως ζωντανή γνώση που συνεχίζει να μεταδίδεται. Εν κατακλείδι, το «Όταν η μνήμη τραγουδά» είναι ένα έργο που υπερβαίνει τα στενά όρια μιας τοπικής έκδοσης. Αποτελεί παράδειγμα καλής πρακτικής για τη διάσωση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και ταυτόχρονα μια συγκινητική υπενθύμιση ότι η παράδοση πα-ραμένει ζωντανή όσο υπάρχουν άνθρωποι που τη θυμούνται, τη μελετούν και τη μεταδί-δουν. Όπως εύστοχα διατυπώνεται στους προλόγους του βιβλίου, η μνήμη δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν· αποτελεί θεμέλιο του μέλλοντος. Και σε αυτή την έκδοση, πράγματι, η μνήμη τραγουδά.

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Είδαμε και προτείνουμε: «Οδύσσεια» από τον Μικρό Βορρά Μια παράσταση–ταξίδι

Χαριτίνη Ξύδη: "Ο χρόνος είναι η αιώνια πάλη των αντιθέτων και ταυτοχρόνως η ισορροπία τους".