Μιχάλης Μηνιώτης: "Κάθε παραμύθι μπορεί να φωτίζει περισσότερο μια διαφορετική αξία, όμως οι αξίες δεν μπαίνουν σε σειρά κατάταξης".

Ο Μιχάλης Μηνιώτης, με αφετηρία τις προσωπικές του εμπειρίες και τις ιστορίες που έπλαθε για τις κόρες του, γράφει τις «Ιστορίες από τη φύση», ένα παιδικό βιβλίο με πρωταγωνιστές ζώα και κεντρικό άξονα τον ανθρωπισμό και τις αξίες της ζωής. Μιλά για τη σημασία του σεβασμού, της συνεργασίας και της ελπίδας, για τον τρόπο με τον οποίο τα παραμύθια μπορούν να αγγίξουν τα παιδιά χωρίς να γίνουν διδακτικά, αλλά και για την ανάγκη να τους αφήνουμε χώρο να ανακαλύπτουν μόνα τους τον κόσμο και να διαμορφώνουν τη δική τους σκέψη.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για τις Ιστορίες από την φύση και τι ήταν αυτό που σας έκανε να θέλετε να γράψετε ιστορίες με πρωταγωνιστές τα ζώα;

Πιστεύω ότι όλοι μας έχουμε κάποιες αξίες μέσα μας, οι οποίες μας συνοδεύουν και μας κάνουν να πορευόμαστε σε όλη μας τη ζωή. Το ζήτημα είναι πώς μπορούμε αυτές τις αξίες να τις μοιραστούμε με τα παιδιά και να τις βοηθήσουμε να αποτελέσουν ένα υπόβαθρο πάνω στο οποίο θα διαμορφώσουν τη δική τους προσωπικότητα. Δεν είμαι δάσκαλος και ούτε προσπαθώ να γίνω. Αυτό που προσπαθώ να κάνω είναι να μοιραστώ κάποιες σκέψεις και κάποιες αξίες. Αν έπρεπε να χρησιμοποιήσω μία λέξη, θα έλεγα ανθρωπισμός: να βλέπουμε τους ανθρώπους γύρω μας ως συνεργάτες, ως φίλους, ως ανθρώπους με τους οποίους μπορούμε να μοιραστούμε τη χαρά, τη λύπη και τον πόνο μας. Τα ζώα είναι ένας πολύ όμορφος τρόπος για να επικοινωνήσεις όλα αυτά με τα παιδιά, γιατί πιστεύω ότι τα παιδιά αγαπούν τα ζώα από τη φύση τους και τα αισθάνονται συναισθηματικά κοντά τους. Άλλωστε υπάρχει το μεγάλο παράδειγμα του Αισώπου, ο οποίος χρησιμοποίησε τα ζώα στις ιστορίες του και αποτελεί για μένα ένα σημαντικό πρότυπο. 

Στο βιβλίο τα ζώα μιλούν, σκέφτονται και αντιμετωπίζουν προβλήματα που θυμίζουν πολύ τον δικό μας κόσμο. Τι μπορούν, κατά τη γνώμη σας, να μας μάθουν τα ζώα για τους ανθρώπους;

Τα ζώα, ιδιαίτερα εκείνα που ζουν κοντά στον άνθρωπο, πολλές φορές λειτουργούν στα μάτια μας σαν ένας καθρέφτης. Δεν μπορώ φυσικά να γνωρίζω αν ένα ζώο σκέφτεται όπως εμείς ή αν ενεργεί κυρίως μέσα από το ένστικτό του. Αυτό που γνωρίζω όμως είναι τι εισπράττουμε εμείς από τη συμπεριφορά του. Προσωπικά χρησιμοποιώ τα ζώα όπως τα βίωσα κι εγώ στην παιδική μου ηλικία. Και επειδή τα παιδιά έχουν μια αυθόρμητη αγάπη γι' αυτά, τα ζώα γίνονται ένας άμεσος και οικείος τρόπος ώστε το παιδί να βιώσει την ιστορία και, μέσα από αυτήν, όσα προσπαθεί ο συγγραφέας να μοιραστεί μαζί του. 

Οι ιστορίες μιλούν για τον σεβασμό, τη συνεργασία, την ευθύνη και την ελπίδα. Ποια από αυτές τις αξίες θεωρείτε ότι χρειάζονται περισσότερο τα παιδιά σήμερα;

Όλες είναι πάρα πολύ σημαντικές και δεν θα μπορούσα να επιλέξω μία. Κάθε παραμύθι μπορεί να φωτίζει περισσότερο μια διαφορετική αξία, όμως οι αξίες δεν μπαίνουν σε σειρά κατάταξης. Ο σεβασμός, η συνεργασία, η ευθύνη και η ελπίδα πρέπει να υπάρχουν μαζί και να συνδυάζονται. Δεν θεωρώ ότι μπορούμε να απομονώσουμε μία και να πούμε ότι αυτή είναι σημαντική ενώ κάποια άλλη έρχεται δεύτερη ή τρίτη. Για μένα όλες είναι απαραίτητες. 

Θέλατε μέσα από τις ιστορίες να δώσετε στα παιδιά συγκεκριμένα μηνύματα ή προτιμάτε να τα αφήνετε να βρίσκουν μόνα τους το νόημα κάθε ιστορίας;

Όπως είπα, δεν είμαι δάσκαλος και ούτε θέλω να γίνω. Προτιμώ τα παιδιά να βιώσουν τα παραμύθια όπως εκείνα αισθάνονται, να τα επεξεργαστούν και να σχηματίσουν τη δική τους άποψη. Θέλω να μοιραστώ μαζί τους σκέψεις και αξίες, όχι να τους δώσω έτοιμες απαντήσεις. Πιστεύω ότι αφήνοντας αυτόν τον χώρο στο παιδί προκαλούμε και καλλιεργούμε τη δημιουργική του σκέψη. Το παιδί πρέπει να έχει τη δυνατότητα να φτάσει στα δικά του συμπεράσματα.

 

Υπάρχουν ιστορίες στο βιβλίο όπου τα ζώα αντιμετωπίζουν φόβους, δυσκολίες ή κινδύνους. Πόσο σημαντικό είναι για ένα παιδί να βλέπει μέσα σε ένα παραμύθι ότι τα προβλήματα υπάρχουν, αλλά μπορούν να αντιμετωπιστούν;

Αυτό θεωρώ ότι είναι από τα σημαντικότερα πράγματα. Η ζωή είναι γεμάτη προβλήματα, σε όλες τις εκφάνσεις της, και γι' αυτό τα παιδιά πρέπει σταδιακά να μάθουν ότι τα προβλήματα υπάρχουν αλλά και ότι μπορούν να αντιμετωπιστούν. Φυσικά αυτό πρέπει να γίνεται με τον σωστό τρόπο. Δεν πρέπει να φέρνουμε το παιδί μπροστά σε ένα πρόβλημα με τρόπο που θα το φοβίσει ή θα το οδηγήσει στην απελπισία. Πρέπει να του επιτρέπουμε να βιώσει τη δυσκολία της ιστορίας με έναν ήρεμο τρόπο, έχοντας πάντοτε μπροστά του και την ελπίδα. Να υπάρχει το πρόβλημα, αλλά να υπάρχει και η ελπίδα. 

Η φύση σήμερα συχνά παρουσιάζεται στα παιδιά μέσα από οθόνες. Τι θα θέλατε να αισθανθεί ένα παιδί όταν κλείσει το βιβλίο και κοιτάξει διαφορετικά τη φύση γύρω του;

Πιστεύω ότι τα παιδιά έχουν ήδη μια έμφυτη αγάπη για τη φύση. Δεν θεωρώ λοιπόν ότι χρειάζεται εγώ να τους υποδείξω πώς πρέπει να στέκονται απέναντί της. Μέσα από τα παραμύθια προσπαθώ να μεταφέρω κάποιες εμπειρίες και κάποια μηνύματα που εγώ θεωρώ αξιακά, αλλά παράλληλα θέλω να αφήνω στα παιδιά το περιθώριο να αποφασίσουν τα ίδια πώς θα σταθούν απέναντι στη φύση και στον κόσμο γύρω τους. Δεν μπορούμε να πάρουμε ένα παιδί και να προσπαθήσουμε να το διαμορφώσουμε ακριβώς όπως εμείς θεωρούμε σωστό. Μπορούμε να του μεταφέρουμε τις εμπειρίες μας και από εκεί και πέρα να του αφήσουμε χώρο να αναπτύξει τη δική του σχέση με τη φύση. 

Πόσο δύσκολο είναι να γράψει κανείς ένα παιδικό βιβλίο που να διασκεδάζει τα παιδιά, αλλά ταυτόχρονα να έχει και βαθύτερο νόημα χωρίς να γίνει διδακτικό;

Θέλω να πιστεύω ότι στις Ιστορίες από την φύση δεν χάθηκε η μαγεία του παραμυθιού επειδή θέλησα παράλληλα να μεταφέρω κάποιες εμπειρίες και αξίες. Προσπάθησα να υπάρχει η διασκέδαση, η περιπέτεια, οι ανατροπές αλλά και τα αστεία σημεία των ιστοριών. Όλα αυτά βοηθούν ώστε το βαθύτερο νόημα να περνά χωρίς να βαραίνει το παιδί. Άλλωστε, τα παραμύθια δεν είναι μάθημα. Ή, αν θέλετε, είναι ένα «μάθημα» μόνο μέσα σε εισαγωγικά. Πρώτα απ' όλα πρέπει να παραμένουν παραμύθια. 

Αν μπορούσατε να κρατήσετε μία μόνο σκέψη από τις Ιστορίες από τη φύση και να την αφήσετε ως μικρό μήνυμα σε κάθε παιδί που θα διαβάσει το βιβλίο, ποια θα ήταν;

Θα ήθελα πρώτα απ' όλα το παιδί να χαρεί το βιβλίο. Να διασκεδάσει, να ζήσει την περιπέτεια, να γελάσει και να αφήσει τη φαντασία του ελεύθερη. Θυμάμαι όταν οι κόρες μου ήταν μικρές και πήγαιναν για ύπνο, τους διάβαζα παραμύθια αλλά πολλές φορές τους έλεγα και ιστορίες που κατασκεύαζα εκείνη τη στιγμή με το μυαλό μου. Αυτή την αίσθηση θα ήθελα να κρατήσει και ένα παιδί από τις Ιστορίες από την φύση: να πάρει την ιστορία μαζί του, να την επεξεργαστεί στο μυαλουδάκι του, ίσως να την πάρει ακόμη και στον ονειρικό κόσμο του ύπνου του και, τελικά, να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα. 

Βιογραφικό:

Ο Μιχάλης Μηνιώτης γεννήθηκε στον Πειραιά. Κατάγεται από τη Μικρά Ασία και τη Χίο και είναι Πλοίαρχος του Εμπορικού Ναυτικού. Είναι πατέρας δύο κοριτσιών κι αυτό του έδωσε το κίνητρο να ασχοληθεί με τη συγγραφή παιδικών βιβλίων. Το 2024 κυκλοφόρησε, επίσης, από τις εκδόσεις Ρήσος το πρώτο εικογραφημένο βιβλίο του για παιδιά Τα παραμύθια του μπαμπά.

Πιστεύει πως η γονική στοργή και η αγάπη δίνουν έμπνευση και ομορφιά για να συνθέσουν ένα ευαίσθητο παραμύθι. 

Βλάρα Αλεξία