Είδαμε και προτείνουμε: Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος του Aldous Huxley στο Θέατρο Δίπυλον

Η Αικατερίνη Παπαγεωργίου καταπιάνεται με έναν σπουδαίο συγγραφέα της δυστοπικής λογοτεχνίας, τον Άλντους Χάξλεϊ, μεταφέροντας στη σκηνή τον «Θαυμαστό Καινούριο Κόσμο». Πρόκειται για ένα έργο που γράφτηκε σχεδόν έναν αιώνα πριν, κι όμως όσα περιγράφει μοιάζουν σήμερα τρομακτικά οικεία. Η σκηνοθετική προσέγγιση είναι πολύ καλή και δημιουργεί έναν σκηνικό κόσμο που μας βάζει γρήγορα μέσα στη λογική μιας κοινωνίας όπου η ελευθερία έχει πάψει να αποτελεί ζητούμενο.

Βρισκόμαστε σε ένα Παγκόσμιο Κράτος, οργανωμένο γύρω από τις αρχές της Κοινότητας, της Ταυτότητας και της Σταθερότητας. Οι άνθρωποι δημιουργούνται σε εργαστήρια, καθώς η φυσική αναπαραγωγή έχει καταργηθεί, και κατατάσσονται από την αρχή σε ανώτερες και κατώτερες κοινωνικές ομάδες, ανάλογα με τις ικανότητες και τη θέση που τους έχει ορίσει το σύστημα. Δεν επιλέγουν πώς θα ζήσουν, δεν αναπτύσσουν ουσιαστικούς συναισθηματικούς δεσμούς και δεν έχουν χώρο για αμφισβήτηση. Όλοι ανήκουν σε όλους, η μονογαμία θεωρείται παράλογη και κάθε δυσάρεστο συναίσθημα αντιμετωπίζεται με το σόμα, ένα ναρκωτικό που επαναφέρει τους ανθρώπους στην επιβεβλημένη ευτυχία τους. Η κοινωνία έχει οργανώσει τα πάντα με τέτοιο τρόπο, ώστε κανείς να μη χρειάζεται να σκεφτεί, να πονέσει ή να αναρωτηθεί.

Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη δύναμη της δυστοπίας του Χάξλεϊ. Η εξουσία δεν στηρίζεται κυρίως στον φόβο και στην τιμωρία, αλλά στην απόλαυση, στην κατανάλωση και στην τεχνητή ευχαρίστηση. Οι άνθρωποι έχουν μάθει να αγαπούν τη ζωή που τους επιβάλλεται και να θεωρούν την ελευθερία περιττή. Η τεχνολογία, η επιστήμη και η φαρμακευτική παρέμβαση γίνονται εργαλεία κοινωνικού ελέγχου. Όταν δύο άνθρωποι από έναν διαφορετικό κόσμο, δύο «άγριοι», έρχονται σε επαφή με αυτή την κοινωνία, οι αντιφάσεις της αρχίζουν να αποκαλύπτονται. Η σύγκρουση φέρνει στην επιφάνεια το ερώτημα τι σημαίνει να είσαι πραγματικά ελεύθερος και τι είμαστε διατεθειμένοι να θυσιάσουμε για μια ζωή χωρίς πόνο.

Η επικαιρότητα του έργου είναι εντυπωσιακή. Στη σημερινή εποχή της αδιάκοπης κατανάλωσης, της ταχύτητας, της τεχνολογικής εξάρτησης και της διαρκούς αναζήτησης ευχαρίστησης, ο κόσμος του Χάξλεϊ μοιάζει τρομακτικά κοντά μας. Δεν χρειάζεται κάποιος να μας απαγορεύσει να σκεφτόμαστε, όταν η καθημερινότητα μας γεμίζει με τόσους περισπασμούς. Δεν χρειάζεται να μας στερήσει την ελευθερία με τη βία, όταν μπορεί να μας κάνει να την ανταλλάξουμε με την ασφάλεια και την ευκολία. Ο συγγραφέας είχε συλλάβει μια πολύ ουσιαστική πλευρά της εξουσίας: τον έλεγχο που ασκείται όταν ο άνθρωπος παύει να επιθυμεί την αλήθεια, την αμφισβήτηση και την προσωπική του αυτονομία. Και αυτή η σκέψη κάνει το έργο ακόμη πιο ανατριχιαστικό.

Η Αικατερίνη Παπαγεωργίου επιλέγει να στηρίξει τη σκηνική αφήγηση και στο σωματικό θέατρο, με την κίνηση να συμπληρώνει τον λόγο και να αποδίδει τη λειτουργία αυτού του αυστηρά οργανωμένου κόσμου. Οι ερμηνείες είναι πολύ καλές, με τους ηθοποιούς να υπηρετούν με συνέπεια τη σκηνοθετική προσέγγιση. Η παράσταση κρατά ζωντανό το ενδιαφέρον και δίνει στον θεατή την ευκαιρία να παρακολουθήσει μια κοινωνία που έχει καταργήσει όσα θεωρούμε βασικά στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης: την αγάπη, την οικογένεια, την ευαλωτότητα, την ελεύθερη βούληση.

Ο «Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος» είναι μια παράσταση που συνεχίζεις να σκέφτεσαι και μετά την έξοδο από το θέατρο. Ο Όργουελ μάς έδειξε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι ελέγχονται μέσα από τον φόβο. Ο Χάξλεϊ φαντάστηκε έναν κόσμο όπου ελέγχονται μέσα από την ευχαρίστηση. Και ίσως αυτή η δεύτερη προειδοποίηση να είναι σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ. Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος μπορεί να μας στερήσει την ελευθερία, αλλά πόσο εύκολα μπορούμε να συνηθίσουμε μια ζωή χωρίς αυτήν.