Φιλομήλα Λαπατά: "Το πένθος είναι ένα τούνελ σκοτεινό όπου στο βάθος του υπάρχει πάντα φως".

Η Φιλομήλα Λαπατά επιστρέφει με τη «Χήρα του Πειραιά», την αυτοτελή συνέχεια της «Ξυπόλυτης των Αθηνών», και μεταφέρει την ιστορία της στον Πειραιά του 1910. Με αφετηρία την προσωπική της σχέση με την απώλεια, δημιουργεί ένα μυθιστόρημα για το πένθος, την αποδοχή και τη δυνατότητα μιας νέας αρχής. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για την ιστορική έρευνα, τα πραγματικά πρόσωπα που ζωντανεύουν στις σελίδες του βιβλίου και τη βαθύτερη πεποίθησή της ότι η αγάπη για τη ζωή μπορεί να μας οδηγήσει πέρα από τις απώλειες.

Η «Χήρα του Πειραιά» τοποθετείται στον Πειραιά του 1910 και ακολουθεί μια γυναίκα που προσπαθεί να διαχειριστεί την απώλεια και να ανακαλύψει ξανά τον εαυτό της. Ποια ήταν η αρχική ιδέα που σας οδήγησε στη δημιουργία της Λάουρας Αλφιέρι-Ρώμα;

Το μυθιστόρημα αυτό το είχα «κυοφορήσει» για χρόνια καθώς πάλευα με ερωτήματα υπαρξιακά σε μια περίοδο όπου τα αρνητικά γεγονότα και οι διάφορες απώλειες της ζωής μου (χήρεψα στα τριάντα δύο μου χρόνια) έμοιαζαν να συμβαίνουν τυχαία. Η ψυχή μου καιγόταν με το ερώτημα ΓΙΑΤΙ. Γιατί υποφέρουμε; Υπάρχει άραγε ένας θεός που μας τιμωρεί; Και τι είχα κάνει εγώ για να αξίζω την τιμωρία; Πού είχα φταίξει; Γύρεψα απαντήσεις μελετώντας φιλοσοφία, ψυχολογία, ακόμα και διάφορα δόγματα, αλλά τελικά, στην πορεία, κατάλαβα ότι ο καλύτερος δάσκαλος είναι η ίδια η ζωή. Ξεκίνησα, λοιπόν, από τις προσωπικές μου εμπειρίες και από αυτές φίλων και γνωστών. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν η συγγραφή της ΧΗΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ. Μυθιστόρημα εξαιρετικά αγαπητό, όχι μόνο γιατί αντιπροσωπεύει την πνευματική αισιοδοξία, δηλαδή πως κάθε δυσκολία και απώλεια είναι μια ευκαιρία για πνευματική ωρίμανση, αλλά και γιατί βασίζεται απόλυτα σε προσωπική εμπειρία δική μου.

Η Λάουρα αναζητά τα ίχνη του αγαπημένου της, ενώ σταδιακά έρχεται αντιμέτωπη με το δικό της παρελθόν. Πώς εξελίσσεται αυτή η διαδρομή από το πένθος προς την αυτογνωσία;

Το πένθος είναι ένα τούνελ σκοτεινό όπου στο βάθος του υπάρχει πάντα φως.  Είμαστε υποχρεωμένοι να το διασχίσουμε μέχρι τέλους, μέχρι να βγούμε στο φως. Είναι η διαδικασία προσαρμογής στην καινούργια πραγματικότητα. Μια διαδικασία αργή η οποία διαφέρει σε κάθε άνθρωπο. Και είναι ένας δρόμος προς το πιο μύχιο κομμάτι της ψυχής μας, και αν έχουμε την ψυχραιμία και την επίγνωση (συνήθως μας λείπουν εκείνη την περίοδο) να τον ακολουθήσουμε δίχως φόβο, με σιωπή και κατάνυξη, φτάνουμε στην καρδιά της απόλυτης θεραπείας μας. Αυτό κάνει και η Λάουρα στη δική της διαδρομή. Καινούργιες συνειδητοποιήσεις που αρχίζουν μέσα της μια άλλη διαδικασία: Να κλείσει παλιούς λογαριασμούς με το παρελθόν της. Να αναλάβει την ευθύνη του εαυτού της. Άπειρες είναι οι φορές που ο φόβος την τσακίζει, η θλίψη την λαμπαδιάζει, και, όπως ο Φοίνικας, έτσι κι εκείνη στο τέλος ξαναγεννιέται από τις στάχτες της. Με σιωπή και προσήλωση, γιατί το πένθος είναι σιωπή και η σιωπή είναι γνώση. Ψάχνοντας να βρει τον αγαπημένο της που έχασε, θα βρει στο τέλος τον εαυτό της. Δεν ξεχνάει τον άνθρωπό της που απεβίωσε, τον φέρει μέσα της, κομμάτι της ύπαρξής της και αποδέχεται την απώλειά του. Σπουδαία λέξη η ΑΠΟΔΟΧΗ. Ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας μας. Μαθαίνει να ζει με την απώλεια δίχως να την καταρρακώνει καθημερινά.

Ο Πειραιάς των αρχών του 20ού αιώνα αποτελεί βασικό στοιχείο του μυθιστορήματος. Τι σας γοήτευσε σε αυτή την πόλη και πώς επηρεάζει την πορεία των ηρώων σας;

Γεννήθηκα στην Αθήνα και μεγάλωσα στον Πειραιά. Έζησα εκεί μέχρι το 1977. Ό,τι γράφω για τον Πειραιά και την ιστορία του είναι απολύτως αληθινό. Η οικογένειά μου επέστρεψε το 1913 από το Βέλγιο και κατοίκησαν στον Πειραιά, στο Πασαλιμάνι, στο ίδιο πέτρινο σπίτι νεογοτθικού ρυθμού στο οποίο εκτυλίσσεται και η ιστορία της ΧΗΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ και το οποίο σώζεται αυτούσιο μέχρι σήμερα. Επιμένω στη λεπτομέρεια, στα σημεία της πόλης, στους χώρους που κινούνται οι ήρωές μου, στα σκηνικά, αντικείμενα, ρούχα διότι δεν υπάρχει τίποτα μέσα στο μυθιστόρημα να μην είναι ιστορική πληροφορία και να μην επηρεάζει τη ζωή των ηρώων μου.

Από τα αρχοντικά της Καστέλας μέχρι την Τρούμπα, το βιβλίο αναδεικνύει διαφορετικές κοινωνικές πραγματικότητες. Πώς προσεγγίσατε την ιστορική έρευνα και τη σύνθεση αυτής της πολυπρόσωπης τοιχογραφίας;

Με μελέτη επιστημονικών βιβλίων και αναφορών για τον Πειραιά και με μελέτη παλαιών συμβολαιογραφικών αρχείων. Με αναφορές στο οικογενειακού μου αρχείο καθώς και φωτογραφίες του Πειραιά τις οποίες έχω από εκείνη την εποχή των προγόνων μου. Βλέπετε, τα μέλη της οικογένειάς μου φρόντισαν και με εφοδίασαν με πολλές λεπτομέρειες καθημερινής ζωής εκείνης της ιστορικής περιόδου.

Η Ωραία Δαρδανέ, η Μαρία-Βηθλεέμ, ο Αλέξανδρος Σινόπουλος και ο Νικηφόρος Μάξιμος έχουν τις δικές τους ιστορίες. Πώς συνδέονται οι διαδρομές τους με την κεντρική ηρωίδα και τι φωτίζουν για την εποχή τους;

Είναι όλα τους πρόσωπα υπαρκτά. Έζησαν και άφησαν τις ιστορίες τους, κατά κάποιον τρόπο, στην πόλη. Εγώ τις πήρα, τις ανακύκλωσα και τις έβαλα στο βιβλίο. Έτσι πλούτισα την πλοκή. Τα δευτερεύοντα πρόσωπα είναι πολύ σημαντικά και απαραίτητα σε ένα μυθιστόρημα. Τα συγκεκριμένα, με τις ζωές τους, δίνουν το στίγμα της εποχής στον Πειραιά. Φωτίζουν το κοινωνικό καθεστώς και τη θέση της γυναίκας στις αρχές του 1900 στην Ελλάδα.

Πόσο δύσκολο είναι για έναν άνθρωπο να αποδεσμευτεί από το παρελθόν και να επιτρέψει στον εαυτό του μια νέα αρχή;

Πολύ δύσκολο. Το έζησα στο… πετσί μου. Καταθέτω τη δική μου εμπειρία. Πιστεύω πως είναι θράσος να γράφει ο συγγραφέας για θέματα απώλειας δίχως να έχει περάσει ο ίδιος από αυτή την εμπειρία. Και μπορώ να ομολογήσω με σιγουριά ότι δεν υπάρχει προσωπική ανάπτυξη δίχως απώλεια. Η χαρά φορτίζει τις μπαταρίες μας. Η απώλεια μας ωριμάζει.

Η συνέχεια ενός επιτυχημένου βιβλίου, όπως «Η Ξυπόλυτη των Αθηνών», δημιουργεί προσδοκίες στους αναγνώστες. Πώς συνδέεται η «Χήρα του Πειραιά» με το προηγούμενο μυθιστόρημα και τι θελήσατε να προσφέρετε διαφορετικό σε αυτή τη νέα ιστορία;

Η ΧΗΡΑ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ είναι η ΑΥΤΟΤΕΛΗΣ συνέχεια της ΞΥΠΟΛΥΤΗΣ. Απαντά στο ερώτημα: Τι γίνεται μετά το «Και ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα». Ποιος μας προετοιμάζει γι’ αυτά που μας περιμένουν; Εδώ δίνω τη δική μου εκδοχή. Τι γίνεται μετά από εκείνο το… «για πάντα». Για πάντα θα σ’ αγαπώ. Για πάντα θα είμαι δίπλα σου. Για πάντα θα είμαι δικός/ή σου. Το «για πάντα» είναι μια απάτη, διότι όσο και να το θέλουμε δεν είμαστε σε θέση να προστατέψουμε κανέναν από τις τρεις μεγάλες αλήθειες της ζωής: τον πόνο, τα γηρατειά και τον θάνατο. Αποτελούν μέρος της ζωής μας και μέσα από αυτές τις αλήθειες μεγαλώνουμε. Αυτό ακριβώς πραγματεύεται το μυθιστόρημά μου.

Η αγάπη για τη ζωή αναδεικνύεται ως μια πιθανή απάντηση στις απώλειες και τις ανατροπές. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η ιδέα και ποια σκέψη θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης όταν ολοκληρώσει το βιβλίο;

Θέλω ο αναγνώστης να κατανοήσει ότι Η ΧΗΡΑ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ δεν είναι ένα μυθιστόρημα για τον θάνατο. Είναι ένα μυθιστόρημα για τη ζωή. Μια βουτιά στο πένθος και μια ωδή στη ζωή. Είναι μια ωδή σε αυτούς οι οποίοι παραμένουν ανοιχτοί στη ζωή και στην αγάπη. Για τη δεύτερη ευκαιρία που μας δίνει η ζωή. Είναι ένα μυθιστόρημα για την ελευθερία να είμαστε ο εαυτός μας, η οποία μας φέρνει σε μια νέα διάσταση ζωής, την πνευματική. Θέλω ο αναγνώστης να νιώσει ότι ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΥΤΥΧΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΑΓΑΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ και να την επιδιώξει.

 

Σας ευχαριστώ για τις ωραίες ερωτήσεις σας.

Φιλομήλα Λαπατά



Βλάρα Αλεξία 

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Είδαμε και προτείνουμε: «Οδύσσεια» από τον Μικρό Βορρά Μια παράσταση–ταξίδι

Χαριτίνη Ξύδη: "Ο χρόνος είναι η αιώνια πάλη των αντιθέτων και ταυτοχρόνως η ισορροπία τους".