Στέργιος Μαδέρης: "Προσπάθησα να προσεγγίσω τη βία όχι ως ένα ξαφνικό γεγονός, αλλά ως κάτι που συχνά γεννιέται σιωπηλά, κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας".

Ο Στέργιος Μαδέρης, μέσα από το μυθιστόρημά του Γυναίκες από στάχτη, καταδύεται στις σκοτεινές πλευρές της ανθρώπινης ψυχής, φωτίζοντας τη βία, τον φόβο και τη σιωπή που γεννιούνται συχνά από τα τραύματα της παιδικής ηλικίας. Με αφετηρία πέντε γυναίκες εγκλωβισμένες σε μυστικά, ενοχές και σχέσεις εξουσίας, το βιβλίο εξερευνά τα όρια ανάμεσα στο θύμα και τον θύτη, τη δύναμη της μνήμης αλλά και την ανάγκη για λύτρωση. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο συγγραφέας μιλά για τη σύγχρονη πραγματικότητα της έμφυλης βίας, τον εσωτερικό τρόμο που καθορίζει τους ανθρώπους και την ελπίδα που μπορεί να γεννηθεί ακόμη και μέσα από τις στάχτες.

Στις «Γυναίκες από στάχτη» η βία γεννιέται μέσα από την παιδική ηλικία. Πώς χτίσατε αυτή τη διαδρομή από την αθωότητα στην ενοχή;

Προσπάθησα να προσεγγίσω τη βία όχι ως ένα ξαφνικό γεγονός, αλλά ως κάτι που συχνά γεννιέται σιωπηλά, κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Με ενδιέφερε αυτή η λεπτή μετάβαση: η στιγμή που η αθωότητα αρχίζει να σκιάζεται από τον φόβο, την εγκατάλειψη, τη σιωπή ή την ανάγκη για επιβίωση. Στις «Γυναίκες από στάχτη» οι χαρακτήρες δεν είναι άνθρωποι που γεννήθηκαν κακοί. Είναι άνθρωποι που κουβαλούν πληγές, ελλείψεις και δύσκολες εμπειρίες που επηρεάζουν τον τρόπο που βλέπουν τον εαυτό τους και τους άλλους. Ήθελα ο αναγνώστης να καταλάβει πως πίσω από τη βία υπάρχει συχνά ένας άνθρωπος που κάποτε ένιωσε φόβο, μοναξιά ή απόρριψη. Προσπάθησα να χτίσω αυτή τη διαδρομή μέσα από μικρές συναισθηματικές στιγμές αλλά φυσικά και μέσα από έντονες σκηνές. Για μένα πιο σημαντική ήταν η εσωτερική φθορά των ηρώων και το πώς το παρελθόν τους συνεχίζει να τους επηρεάζει.

Ο φόβος λειτουργεί ως μηχανισμός ελέγχου των πέντε κοριτσιών. Τι σας ενδιέφερε περισσότερο να αναδείξετε μέσα από αυτή τη σχέση εξουσίας;

Με ενδιέφερε η δυναμική της εξουσίας πάνω στην ταυτότητα. Όταν ένας άνθρωπος ζει σε καθεστώς φόβου, αλλοιώνεται ο τρόπος που σκέφτεται και πράττει. Ήθελα να αποτυπώσω πως μπορούμε να οδηγηθούμε σε κινήσεις παράλογες και εξωφρενικές, και μάλιστα να τις επαναλαμβάνουμε για μεγάλο χρονικό διάστημα και να τις θεωρούμε ρουτίνα. Υπάρχει λοιπόν μια σταδιακή διάβρωση της προσωπικότητας, αλλά υπάρχει και η μαγική στιγμή που γεννιέται η ανάγκη για αντίσταση. Για μένα, οι ηρωίδες του βιβλίου είναι πρόσωπα που, ακόμη και μέσα στις πιο σκοτεινές συνθήκες, παλεύουν να διατηρήσουν κάτι από τον εαυτό τους. Και ίσως εκεί βρίσκεται η πιο ουσιαστική σύγκρουση του βιβλίου: ανάμεσα στον φόβο που επιβάλλεται και στην ανάγκη για ελευθερία και αξιοπρέπεια.

Η έννοια της συνενοχής διαπερνά όλο το μυθιστόρημα. Πόσο εύκολα μετατρέπεται το θύμα σε φορέα βίας;

Πιστεύω ότι η βία έχει την τάση να διαιωνίζεται όταν δεν αναγνωρίζεται και δεν αντιμετωπίζεται. Και αυτό είναι κάτι που κυριαρχεί στη σημερινή κοινωνία, νομίζω πως το παρατηρούμε όλοι γύρω μας. Η συνενοχή στο μυθιστόρημα δεν παρουσιάζεται ως μια απλή ηθική αποτυχία. Συχνά γεννιέται από την ανάγκη να αντέξει κανείς μέσα σε ένα ασφυκτικό περιβάλλον. Αυτό δεν αναιρεί την ευθύνη, αλλά κάνει τα πράγματα πιο σύνθετα και πιο ανθρώπινα. Ήθελα οι χαρακτήρες να κινούνται σε αυτή τη γκρίζα ζώνη, όπου κανείς δεν παραμένει απολύτως αθώος, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παύει να είναι τραυματισμένος.

Το παρελθόν επιστρέφει δέκα χρόνια μετά με εκδικητική μορφή. Πιστεύετε πως η μνήμη λειτουργεί ως τιμωρία ή ως κάθαρση;

Πιστεύω πως η μνήμη λειτουργεί και ως τιμωρία και ως κάθαρση. Το παρελθόν δεν επιστρέφει απλώς ως ανάμνηση, αλλά σαν μια ανοιχτή πληγή που αρνήθηκε να κλείσει. Οι ηρωίδες έχουν προσπαθήσει να συνεχίσουν τη ζωή τους, όμως όσα θάφτηκαν ή αποσιωπήθηκαν βρίσκουν πάντα έναν τρόπο να επιστρέφουν. Η μνήμη μπορεί να γίνει τιμωρία όταν εγκλωβίζει τον άνθρωπο στην ενοχή, στον φόβο και στην αδυναμία να προχωρήσει. Από την άλλη πλευρά, όμως, χωρίς τη μνήμη δεν μπορεί να υπάρξει και η κάθαρση. Μόνο όταν κάποιος τολμήσει να κοιτάξει κατάματα το τραύμα του μπορεί να κατανοήσει τι έχει συμβεί και να συμφιλιωθεί με αυτό.

Οι γυναικείες φιλίες δοκιμάζονται ακραία. Θεωρείτε πως η φιλία μπορεί να επιβιώσει όταν βασίζεται σε μυστικά και φόβο;

Θεωρώ πως η πραγματική φιλία μπορεί να αντέξει μόνο όταν περάσει μέσα από την αλήθεια. Ίσως όχι χωρίς απώλειες, αλλά πιστεύω πως χωρίς ειλικρίνεια δεν υπάρχει πραγματική οικειότητα. Και στο μυθιστόρημα, αυτή η διαδρομή προς την αλήθεια μοιάζει αρχικά αρκετά επώδυνη, όμως τελικά δεν είναι, γιατί η πραγματική φιλία μπορεί να αγκαλιάσει την αλήθεια. Συνεπώς η διαδρομή καταλήγει λυτρωτική.

Το βιβλίο συνομιλεί με τη σύγχρονη πραγματικότητα της βίας και των γυναικοκτονιών. Πόσο συνειδητά επιλέξατε αυτή τη σύνδεση;

Η σύνδεση αυτή ήταν απολύτως συνειδητή, γιατί θεωρώ πως η λογοτεχνία δεν μπορεί να μένει αδιάφορη απέναντι σε μια πραγματικότητα τόσο σκοτεινή και τόσο επίκαιρη. Οι γυναικοκτονίες και η έμφυλη βία δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Αποκαλύπτουν βαθύτερες παθογένειες της κοινωνίας, που είναι η σιωπή, η ανοχή, η ανάγκη ελέγχου και η κανονικοποίηση της βίας απέναντι στις γυναίκες. Αυτό είναι που ήθελα και να αναδείξω, και όχι απλώς τη βία σαν ένα σκληρό ή σοκαριστικό γεγονός. Το πιο οδυνηρό είναι ότι παρότι ολοκλήρωσα το βιβλίο τον Ιούλιο του 2023, η θεματική του παραμένει δυστυχώς απόλυτα επίκαιρη. Αυτό δείχνει πως, παρά το ότι το θέμα συζητιέται πλέον περισσότερο, η κοινωνία εξακολουθεί να έρχεται αντιμέτωπη με τα ίδια φαινόμενα βίας και σιωπής.

Ο «Δολοφόνος της Στάχτης» γνωρίζει τις αδυναμίες των ηρωίδων. Τελικά ο πραγματικός τρόμος είναι εξωτερικός ή εσωτερικός;

Νομίζω πως ο πιο βαθύς τρόμος είναι πάντα ο εσωτερικός, γιατί εκείνον δεν μπορείς ποτέ πραγματικά να τον εγκαταλείψεις. Ο «Δολοφόνος της Στάχτης» λειτουργεί βέβαια ως μια εξωτερική απειλή, όμως για μένα ήταν κυρίως ο καθρέφτης των φόβων που ήδη κουβαλούν οι ηρωίδες. Ήξερα από την αρχή ότι δεν ήθελα έναν «κακό» που απλώς καταδιώκει τους χαρακτήρες. Ήθελα μια παρουσία που να ενεργοποιεί όσα εκείνες προσπαθούν χρόνια να θάψουν μέσα τους. Συχνά ο εξωτερικός τρόμος γίνεται τόσο ισχυρός ακριβώς επειδή συναντά έναν εσωτερικό φόβο που προϋπάρχει. Οι ηρωίδες δεν φοβούνται μόνο τον κίνδυνο ή τον θάνατο. Φοβούνται την αλήθεια, τη μνήμη, την αποκάλυψη του εαυτού τους. Και αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι πολύ πιο ασφυκτικό. Με ενδιέφερε ιδιαίτερα αυτή η ιδέα ότι ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει πολλά απέναντι σε έναν εξωτερικό εχθρό, αλλά λυγίζει όταν έρχεται αντιμέτωπος με όσα έχει καταπιέσει μέσα του.

Τι θα θέλατε να μείνει στον αναγνώστη μετά το τέλος αυτής της σκοτεινής ιστορίας;

Θα ήθελα, παρά τη σκοτεινή πλευρά της ιστορίας, να μείνει στον αναγνώστη μια αίσθηση ελπίδας για το αύριο. Όχι όμως μιας ελπίδας που βασίζεται μόνο στην τύχη ή στη μοιρολατρία, αλλά μιας ελπίδας που χτίζεται μέσα από τις πράξεις μας, τις επιλογές μας και τον τρόπο που στεκόμαστε απέναντι στους άλλους ανθρώπους. Θα ήθελα επίσης το βιβλίο να αφήσει έναν προβληματισμό για όσα συμβαίνουν γύρω μας. Πολύ συχνά κρίνουμε εύκολα ανθρώπους και καταστάσεις επειδή δεν μας έχουν συμβεί προσωπικά ή επειδή πιστεύουμε πως δεν είναι σαν κι εμάς. Όμως η ζωή αλλάζει από τη μια στιγμή στην άλλη και κανείς δεν ξέρει τι μπορεί να φέρει το αύριο. Ίσως τελικά αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να υπάρχει περισσότερη κατανόηση, λιγότερη αδιαφορία και περισσότερη ανθρωπιά απέναντι σε όσα ζουν οι άλλοι άνθρωποι.

 Βλάρα Αλεξία