Ελένη Κιουσέ: "Στο Ταραξάκο, η γυναικεία φιλία λειτουργεί ως ένας μηχανισμός επιβίωσης, ως παιδικό κάθισμα στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου".

Το μυθιστόρημα Ταραξάκο της Ελένης Κιουσέ είναι μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία ενηλικίωσης, γυναικείας φιλίας και εσωτερικής αντοχής, που κινείται ανάμεσα στον σκληρό ρεαλισμό και τον συμβολισμό. Με φόντο την Ελλάδα των δεκαετιών του ’80 και του ’90, η συγγραφέας φωτίζει τις αθέατες πλευρές της οικογένειας, του τραύματος, της ψυχικής υγείας και της ανάγκης για αγάπη και αποδοχή. Μέσα από τρεις γυναικείες διαδρομές γεμάτες απώλειες, φόβους αλλά και τρυφερότητα, το βιβλίο μιλά για τη δύναμη της επιβίωσης και για εκείνες τις σχέσεις που λειτουργούν σαν καταφύγιο όταν όλα γύρω μοιάζουν να καταρρέουν.

Το μυθιστόρημα ξεκινά μέσα σε μια Ελλάδα των ’80s και ’90s με έντονη πολιτισμική και κοινωνική αλλαγή. Τι σας ενδιέφερε περισσότερο να αποτυπώσετε από αυτή τη μεταβατική εποχή;

Πριν καν ξεκινήσω να γράφω το Ταραξάκο είχα μια τεράστια επιθυμία να κινηθώ στα ’80s και ’90s, τις δεκαετίες κατά τη διάρκεια των οποίων μεγάλωσα και η ίδια και έχουν καθορίσει τη γενιά μου. Ωστόσο δεν ήμουν σίγουρη αν η ματιά μου ήταν ξεκάθαρη αφού οι άνθρωποι έχουμε την τάση να ωραιοποιούμε-εξομαλύνουμε το παρελθόνφιλτράροντας τις αρνητικές αναμνήσεις και κρατώντας μόνο τις θετικές, κάνοντας “τα παλιά” να μοιάζουν πολύ πιο όμορφα, εύκολα ή «αθώα» απ’ ό,τι πράγματι υπήρξαν. Θέλησα λοιπόν να θυμηθώ και να θίξω, εκτός από την ελαφρότητα της εποχής, και όσα κρύβονταν κάτω από το γιορτινό τραπεζομάντηλο. Την “αθέατη” πλευρά, τα πατημένα κάτω απ’ τα τακούνια μαραμένα γαρύφαλλα στην πίστα των 80’s μπουζουκιών.

Οι τρεις γυναίκες της ιστορίας μεγαλώνουν μέσα σε περιβάλλοντα που περιλαμβάνουν απώλειες, τοξικές σχέσεις και κακοποιητικές συμπεριφορές. Πώς δουλέψατε τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη σκληρότητα και την τρυφερότητα της αφήγησης;

Στα έργα μου συνηθίζω να εναλλάσσω το στυλ από σκληρό σε τρυφερό, από δραματικό σε χιουμοριστικό. Δεν γίνεται βεβιασμένα ή μεθοδευμένα, μάλλον υποσυνείδηταβοηθώντας κι εμένα την ίδια να ανασάνω από κάτι που με βάρυνε ή ζόρισε πολύ. Θα έλεγα πως το Ταραξάκοείναι μια συναισθηματική τραμπάλα,όπου η ωμότητα της πραγματικότητας ισορροπεί με τη γλύκα της ελπίδας. Αυτές οι εναλλαγές είναι η δική μου "δικλείδα ασφαλείας".

Η παιδικότητα και η εφηβεία παρουσιάζονται όχι ως “αθώες” περίοδοι, αλλά ως χώροι έντονων διαμορφώσεων. Τι σας ενδιέφερε να φωτίσετε σε αυτές τις ηλικίες;

Το ζητούμενό μου συνοψίζεται στο ότι η οικογένεια αποτελεί τον απόλυτο διαμορφωτή της ζωής μας σε κάθε περίοδό της. Τα παιδικά μας χρόνια εκτός από ξέφρενο παιχνίδι είναι κι ένα ρινγκ πάληςμέσα στο οποίο προσπαθούμε να ανακαλύψουμε τον κόσμο απ’ τα μάτια της οικογένειάςμας. Η συναισθηματική μας κληρονομιά αποτελεί την πυξίδα μας και καθορίζει τα μονοπάτια που θα επιλέξουμε να ακολουθήσουμε.

Στο βιβλίο κυριαρχεί το θέμα της γυναικείας φιλίας και της ανάγκης για φωνή και ταυτότητα. Πώς προσεγγίσατε τις σχέσεις ανάμεσα στις ηρωίδες ώστε να έχουν ρεαλισμό αλλά και συναισθηματικό βάθος;

Στον νου μου κατά τη διάρκεια της γραφής είχα συνεχώς τη σχέση μου με την αδελφή μου που εκτός από εξ αίματος είναι και βαθιά φιλική. Ανακάλεσα στιγμές που έχουμε ζήσει μαζί, στο ίδιο μικρό δωμάτιό μας, μοιραζόμενες τις ανησυχίες, τους φόβους, τον ενθουσιασμό και όλα τα πρωτόγνωρα συναισθήματα που πλημμύριζαν τις παιδικές και εφηβικές καρδιές μας. Αρκετές αναφορές είναι αληθινές όπως για παράδειγμα το κεφάλαιο “ένα ψέμα, για καλό”.

Στο Ταραξάκο, η γυναικεία φιλία λειτουργεί ως ένας μηχανισμός επιβίωσης, ως παιδικό κάθισμα στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου. Προσεγγίζω τις ηρωίδες μου όχι απλώς ως φίλες, αλλά ως "αδελφές" από επιλογή. Είναι οι άνθρωποι που επιτρέπουν η μία στην άλλη να ξεγυμνωθεί, να μιλήσει χωρίς υπεκφυγές για όσα τους συμβαίνουν. Ήθελα να δείξω ότι, όταν ο κόσμος γύρω σου καταρρέει, η αγάπη και η κατανόηση μιας άλλης γυναίκας μπορεί να γίνει το φυλαχτό σου.

 

Αναφέρετε έναν “σιωπηλό παρατηρητή” που κινείται παράλληλα με τις ζωές των γυναικών. Ποια ήταν η ανάγκη αυτού του στοιχείου και τι συμβολίζει μέσα στην αφήγηση;

Το ταραξάκο, ο “κλέφτης” όπως συνηθίζαμε να τον αποκαλούμε, έρχεται ως βοηθός των ηρωίδων σε καταλυτικές στιγμές της ζωής τους. Είναι ένα σύμβολο ελευθερίας λόγω της ιδιότητας των σπόρων του να απελευθερώνονται στον αέρα μ’ ένα φύσημα. Και κάτι πιο βαθύ που αποκαλύπτεται στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου...

Η ψυχική υγεία και η επιβίωση φαίνεται να αποτελούν βασικούς άξονες του βιβλίου. Τι σας ενδιέφερε να αναδείξετε γύρω από την εσωτερική αντοχή των ανθρώπων;

Η εσωτερική αντοχή για μένα είναι ένα βίωμα που καθόρισε τη δική μου πορεία. Ως επιζούσα από καρκίνο του μαστού, έμαθα από πρώτο χέρι ότι η επιβίωση είναι μια καθημερινή, επίπονη διαδικασία αναμέτρησης με τον φόβο, την απώλεια, το σκοτάδι, την απειλή.Γράφοντας το "Ταραξάκο", ήθελα να αναδείξω αυτή την απίστευτη δύναμη που επιστρατεύει ένας άνθρωπος όταν έρχεται αντιμέτωπος με το "αδιανόητο", είτε αυτό είναι μια ασθένεια, είτε μια κακοποιητική σχέση, είτε ένα βαθύ τραύμα.

Ταυτόχρονα, ένα από τα ταμπού που, τολμώ να πω, με εξοργίζει, είναι αυτό της ψυχικής υγείας. Μεγάλωσα σε χρόνια που η μόνη υπαρκτή εξήγηση της ψυχικής νόσου ήταν το “άστον μωρέ, τρελός είναι”. Είχα και έχω την ανάγκη νααποστιγματίσω την οποιαδήποτε ψυχική ασθένεια και όσους παλεύουν μ’αυτήν. Μελέτησα αρκετά βιβλία (κυρίως της αγαπημένης μου Μαργαρίτας Καραπάνου)για να προσεγγίσω με ευαισθησία και λεπτότητα αυτό το ζήτημα.Πιστεύω πως όσο γράφω θα αναφέρομαι πάντα στις ψυχικές νόσους και στην καταλυτική επιρροή τους στις ζωές των ασθενών. Είναι το θέμα που με συνταράσσει και με ευαισθητοποιεί περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο.

Η ιστορία φαίνεται να κινείται ανάμεσα στο ρεαλιστικό και στο συμβολικό. Πόσο συνειδητά αφήσατε χώρο για αυτή τη διπλή ανάγνωση;

Η διπλή αυτή ανάγνωση ήταν για μένα μια εσωτερική ανάγκη, σχεδόν αναπόφευκτη. Ο ρεαλισμός ήταν απαραίτητος για να αποδώσω την αλήθεια των δεκαετιών που περιγράφω σε όλες τις εκφάνσεις της. Ωστόσο, ο συμβολισμός ήταν το "καταφύγιό" μου. Χωρίς αυτόν, η ιστορία θα ήταν ίσως υπερβολικά σκοτεινή για να την αντέξω κι εγώ η ίδια.

Άφησα, λοιπόν, συνειδητά χώρο για τον συμβολισμό, γιατί πιστεύω ότι η ζωή μας δεν είναι μόνο τα γεγονότα που μας συμβαίνουν αλλά και η προσωπική ερμηνεία που δίνουμε σε αυτά για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε. Οι ηρωίδεςείναι ρεαλίστριες αλλάαναζητούν πάντα εκείνο το "κάτι" (μια ατάκα, έναν στίχο, ένα σημάδι) που υπερβαίνει την καθημερινότητα και τους δίνει μια δόση ελπίδας.

Το «Ταραξάκο» (πικραλίδα) είναι ένα φυτό που συνδέεται με ανθεκτικότητα και διάχυση στον άνεμο. Τι σημαίνει για εσάς αυτός ο τίτλος σε σχέση με τις ηρωίδες και την πορεία τους;

Ο τίτλος του βιβλίου είναι η «ραχοκοκαλιά» όλης της ιστορίας. Το Ταραξάκοδεν επιλέχθηκε τυχαία, καθώς η φύση του καθρεφτίζει απόλυτα την ψυχοσύνθεση των ηρωίδων μου και τη δική μου φιλοσοφία για τη ζωή. Συνδέοντας το με τη δική μου ιστορία, το ταραξάκο για μένα σημαίνει πως η δύναμη δεν βρίσκεται στην έλλειψη πόνου, αλλά στην αντοχή της ρίζας. Μπορεί η επιφάνεια να αλλάζει, μπορεί το λουλούδι να σκορπίζεται, αλλά η βάση παραμένει ζωντανή, έτοιμη να δώσει νέα ζωή.

 

 Βλάρα Αλεξία