Δήμητρα Παπαδήμα: "Μας ξεβρακώνουν και γελάμε με τους εαυτούς μας."

Με τη θεατρική διασκευή του έργου Στο κοτέτσι, η Δήμητρα Παπαδήμα επιχειρεί να φέρει στο σήμερα ένα από τα πιο αιχμηρά και αλληγορικά κείμενα της Πηνελόπης Δέλτα. Αντλώντας από τον ιστορικό πυρήνα του έργου και τον απόηχο του Εθνικού Διχασμού, η παράσταση μετατρέπει το «κοτέτσι» σε έναν καθρέφτη της ανθρώπινης βίας, της εξουσίας και της συλλογικής μας υποκρισίας. Σε αυτή τη συνέντευξη, η δημιουργός μιλά για τη σκοτεινή επικαιρότητα του έργου, τη δύναμη της πολιτικής αλληγορίας, τη γλώσσα και το πάθος της Δέλτα, αλλά και για τη διαχρονική ανάγκη ελευθερίας μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο αόρατα συρματοπλέγματα.

Δήμητρα Παπαδήμα

Το «Στο κοτέτσι» της Πηνελόπη Δέλτα είναι ένα αλληγορικό κείμενο βαθιά συνδεδεμένο με τον ιστορικό του πυρήνα. Πώς ισορροπήσατε ανάμεσα στη διατήρηση αυτού του ιστορικού φορτίου και στην ανάγκη να μιλήσετε σε ένα σύγχρονο, νεανικό κοινό;

 Όπως πολύ σωστά επισημάνετε  το κείμενο της Πηνελόπης Δέλτα "Στο κοτέτσι" είναι συνδεδεμένο με τον "ιστορικό του πυρήνα", δηλαδή την ιστορική περίοδο της εποχής της και τα συγκλονιστικά γεγονότα. Όταν το διάβασα, κείμενο που γράφτηκε από την Δέλτα με μιαν ανάσα ,έτσι ένιωσα, ταράχτηκα με τον αλληγορικό όπως αναφέρατε τρόπο, που το εμπνεύστηκε η συγγραφέας και το μετέφερε στο  χαρτί. Χρησιμοποιώντας την σπάνια παιδική ευφυία που απέχει κατά πολύ από τις συμβάσεις, και τα τετριμμένα τερτίπια ενός σοβαρού, καλλιεργημένου  ενήλικα. Εδώ η συγγραφέας μας αποκάλυψε με τρομερά ευφάνταστο τρόπο , το Ελληνικό κοτέτσι και τους πρωταγωνιστές του . Όπως και τον ρόλο μας μέσα σε αυτό . Ποιο κοινό θα μείνει ασυγκίνητο βλέποντας τον εαυτό του ως κότα. Κοκόρι. Πετεινάρι με κομμένα φτερά από τη ρίζα ; Νομίζω πως προσφέρετε, είναι αναγκαίο να συμπεριληφθεί το έργο στην εκπαίδευση . Όχι μόνο σαν διασκεδαστικό έργο αλλά έργο για βαθιά ψυχανάλυση .

Η βία και η διχόνοια στο έργο αποδίδονται μέσα από τον κόσμο των ζώων. Στη θεατρική σας εκδοχή, επιλέξατε να ενισχύσετε τον συμβολισμό ή να τον «γειώσετε» προς κάτι πιο άμεσο και αναγνωρίσιμο;

Ο άνθρωπος κι αν είναι βίαιο και ανταγωνιστικό ζώο. Εδώ μιλάμε για κότες,  κοτούλες , στην πράξη άκακα ζωντανά, αθόρυβα , αμίλητα υπάκουα, στο κοτέτσι κλεισμένα με συρματόπλεγμα . Στο έργο τίθεται θέμα υποβιβασμού του ανθρώπινου είδους όπως και στις συνθήκες που ζει. Οι δικές μου πινελιές απλώς πρόσθεσαν χρώμα στα φτερά των ορνίθων .

Πόσο σας απασχόλησε η σκοτεινότητα του πρωτογενούς υλικού; Υπήρξαν σημεία που νιώσατε την ανάγκη να τα μετριάσετε ή, αντίθετα, να τα αναδείξετε πιο έντονα;

Το πρωτογενές υλικό της Δέλτα δεν περιείχε κανένα απολύτως σκοτάδι. Όλα ήταν φανερά . Ολοφάνερα . Αρκεί να έχεις μάτια να βλέπεις και μυαλό σε λειτουργία . Ούτε καταθλιπτικό ήταν . Καθόλου . Ευφυές θα το ονόμαζα. Ότι το "ευφυές" δεν είναι σκοτεινό . Ίσα ίσα έχει φως .

Το έργο γράφτηκε σε μια περίοδο βαθιάς εθνικής ρήξης, στον απόηχο του Εθνικός Διχασμός. Βλέπετε αναλογίες με το σήμερα; Και αν ναι, πώς αυτές περνούν στη σκηνή χωρίς να γίνονται διδακτικές;

Το Σήμερα είναι μια χειρότερη συνέχεια του χτες. Που ενημερωνόμαστε για αυτήν από τα τραγελαφικά δελτία ειδήσεων κι αυτό το λέμε Πρόοδο κ πολιτισμό . Πίτουρο κ κριθάρι το λέω εγώ. Τώρα αν η διασκευή που τόλμησα στο σπάνιο αυτό έργο έχει στοιχεία οι σκηνές διδακτικές  ... Είναι εξαιρετικά πολύτιμες πιστέψτε με. Μας ξεβρακώνουν και γελάμε με τους εαυτούς μας . Να η πρόοδος!

Ο κεντρικός ήρωας βιώνει έναν κόσμο σκληρό, σχεδόν εχθρικό. Για εσάς, είναι περισσότερο ένα παραμύθι ενηλικίωσης ή μια πολιτική αλληγορία;

Αν θεωρείτε κεντρικό ήρωα τον Κικιρη, τον Ίωνα Δραγούμη δηλαδή, για εμένα το παραμύθι έχει να κάνει με την ανάγκη ελευθερίας σε έναν συρματοφραγμένο κόσμο με φυλακισμένα ιδανικά

Η γλώσσα της Δέλτα έχει μια ιδιαίτερη λογοτεχνική ποιότητα. Πώς δουλέψατε τη μεταφορά της στο θέατρο; Κρατήσατε την ποιητικότητα ή προχωρήσατε σε μια πιο σύγχρονη, σκηνική γλώσσα;

Κράτησα το πάθος της. Τον πόνο της αφού το κείμενο γράφτηκε μετά τη δολοφονία του Δραγούμη το 1920. Κράτησα το θυμό της, την αγανάκτηση της. Την μικρότητα , την υποτίμηση των αξιών όπως επίσης και τη βλακεία των εξουσιαστικών κοκοριών . Απλώς έκανα ρήμα . Για να γίνει ακόμα πιο κατανοητή η γελοιότητα της εξουσίας .

Πηνελόπη Δέλτα

Το έργο απευθύνεται και σε παιδιά και σε ενήλικες. Πώς αποφεύγετε τη «διπλή παγίδα», να μην απλοποιηθεί υπερβολικά για τους μικρούς αλλά ούτε να χαθεί η αμεσότητα για τους μεγάλους;

Δεν γίνεται να απλοποιηθεί αυτό το έργο. Δεν είναι τυχαίο που έμεινε τόσα χρόνια στην αφάνεια . Γνωρίζετε ασφαλώς πως όταν η τέχνη τσιγκλάει την κουκουλώνουν όπως οι γάτες τα κακά τους.

Αν έπρεπε να συνοψίσετε τη δική σας ανάγνωση του έργου σε μία φράση-κλειδί, ποια θα ήταν αυτή που καθοδήγησε τη διασκευή σας;

Κάποια πνεύματα ελκύονται αμετάκλητα απο τη δικαιοσύνη και την παράλογη λειτουργία της

Βλάρα Αλεξία