Φανή Κεχαγιά: "Η ιστορία του καθενός είναι η υποκειμενική αλήθεια του".

Στη συλλογή διηγημάτων Είμαι αυτό που είμαι, η Φανή Κεχαγιά προσεγγίζει τον άνθρωπο μέσα από θραύσματα ζωής, μικρές αφηγήσεις που ισορροπούν ανάμεσα στην εξομολόγηση και τη σιωπή. Με λιτή αλλά διεισδυτική γραφή, φωτίζει «σημαντικά ασήμαντες» στιγμές και ήρωες που κινούνται στο μεταίχμιο του προσωπικού και του καθολικού, της μνήμης και της επινόησης. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για την ταυτότητα ως αποδοχή, για την αφήγηση ως μοίρασμα και για τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην αλήθεια και το προσωπικό μας αφήγημα.

Φανή Κεχαγιά

Ο τίτλος Είμαι αυτό που είμαι μοιάζει με δήλωση ταυτότητας, αλλά και με άρνηση εξήγησης. Είναι τελικά μια πράξη αυτοαποκάλυψης ή μια άρνηση να οριστεί ο άνθρωπος;

Η δήλωση «είμαι αυτό που είμαι» είναι μία διευρυμένης σημασίας αποδοχή εαυτού, μία –ας την ονομάσουμε– λυτρωτική «αυταποδοχή» ή συμφιλίωση με τον εαυτό, στην οποία καταλήγουν οι ετερόκλητοι ήρωες των διηγημάτων της συλλογής. Μπορεί να διαβαστεί ως χαμηλόφωνη παραδοχή, ίσως γίνεται κραυγή σε κάποιες περιπτώσεις.

Στις ιστορίες σας, ο άνθρωπος εμφανίζεται ταυτόχρονα συγκεκριμένος και ανώνυμος, προσωπικός και καθολικός. Πιστεύετε ότι η αφαίρεση της ταυτότητας τον πλησιάζει περισσότερο στην αλήθεια του;

Η ιστορία του καθενός είναι η υποκειμενική αλήθεια του. Οι ήρωές μου, είτε επώνυμοι είτε ανώνυμοι, είναι συχνά οριακοί.Αποκαλύπτουν την προσωπική αλήθεια τους με τόλμη και ειλικρίνεια, αποφεύγοντας να γίνουν στερεοτυπικοί και σίγουρα δίχως να τους ενδιαφέρει να γίνουν αρεστοί και συμπαθητικοί. Δεν τους ενδιαφέρει να προκαλέσουν την αποδοχή του αναγνώστη μέσω της εξομολόγησης. Τη δική τους λύτρωση επιζητούν.

Τα κείμενα κινούνται ανάμεσα σε εξομολόγηση, μνήμη, αφήγηση και μύθο. Σε ποιο σημείο θεωρείτε ότι ο άνθρωπος παύει να αφηγείται τη ζωή του και αρχίζει να τη μεταπλάθει;

Α, καθημερινά. Πάντα. Το αφήγημα που εμείς πλάθουμε για τη ζωή μας περνάει μέσα από διαθλαστικά φίλτρα, διυλίζεται μέσα ωραιοποιήσεις, επιλεκτικές αποσιωπήσεις, επιδιορθωτικές αλλοιώσεις. Συνειδητά ή ασυνείδητα, το μέσα μας επιλέγει τι θα κρατήσει να θυμάται και τι θα λησμονήσει, πρόκειται για εγγενή μηχανισμό επιβίωσης και αυτοσυντήρησης. Εμείς οι σεναριογράφοι, εμείς οι σκηνοθέτες, αλλά πιστεύω πως εν γένει τη ζωή μας την εκλαμβάνουμε στο μεγαλύτερο μέρος της μονοεστιακά, με παρωπίδες, σχεδόν ποτέ ευρυγώνια.

Μιλάτε για «σημαντικά ασήμαντες ιστορίες». Είναι τελικά το ασήμαντο ο πιο καθαρός τρόπος να αποκαλυφθεί το ουσιώδες της ύπαρξης;

Όταν λέω «σημαντικά ασήμαντες» ιστορίες, δεν το εννοώ με τη φιλοσοφική διάσταση, αλλά με την έννοια της παρατήρησης. Οι ήρωες των διηγημάτων του Είμαι αυτό που είμαι δεν είναι αυτό που θα λέγαμε «σημαντικοί» με την έννοια του «κραυγαλέοι», αλλά σημαντικά ασήμαντοι, δεν επιζητούν την προσοχή, είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας, καθημερινοί, θα μπορούσαν να είναι ο οποιοσδήποτε από εμάς. Τώρα, αν με ρωτάτε κατά πόσο πιστεύω πως η ουσία της ζωής ή της ύπαρξης βρίσκεται στα μικρά, στα φαινομενικά ασήμαντα και στο αδιόρατο, ναι, αυτό πιστεύω, αλλά είναι καθαρά προσωπική μου άποψη, δεν μπορώ να μιλήσω αξιωματικά. 

Οι ήρωές σας μοιάζουν να υπάρχουν μέσα σε ρωγμές χρόνου, «έζησαν, ζουν, θα ζήσουν». Είναι ο χρόνος γραμμικός για τον άνθρωπο ή μια ψευδαίσθηση που δημιουργεί η μνήμη;

Εδώ τώρα μπαίνουμε σε μονοπάτια ψυχολογίας, δεν μπορώ να απαντήσω τόσο γενικευτικά, οπότε και πάλι προσωπικά θα μιλήσω: η δική μου μνήμη δεν συγκρατεί γραμμικά τα βιώματά μου, θραύσματα επιλέγει να αποθησαυρίζει. Όταν λέω πως οι ήρωές μου έζησαν, ζουν, θα ζήσουν, εννοώ πως δεν έχει καμία σημασία η χρονική στιγμή αποτύπωσης της ιστορίας τους. Οι ιστορίες που αποφασίζουν να πουν είναι απλώς στιγμιότυπα αποδεσμευμένα από τον χρόνο, αυτό που επιλέγουν να αποκαλύψουν για τη δική τους αλήθεια,η οποία θα μπορούσε να ταυτίζεται και με την άχρονη –ή διαχρονική– αλήθεια οποιουδήποτε ανθρώπου έζησε (παρελθόν), ζει (παρόν), θα ζήσει (μέλλον).

Σε πολλά σημεία η γραφή σας θυμίζει τελετουργία προφορικής αφήγησης, σχεδόν πρωτόγονη. Είναι για εσάς η αφήγηση ένας τρόπος σωτηρίας ή μια μορφή μαρτυρίας;

Ούτε το ένα ούτε το άλλο. Είναι επικοινωνία, ξεδίπλωμα, γέφυρα. Μοίρασμα. Ενίοτε παραμυθία.

Το βιβλίο σας αφήνει ανοιχτό το όριο ανάμεσα σε αλήθεια και επινόηση. Υπάρχει για εσάς αληθινή αφήγηση χωρίς κάποια μορφή μασκαρέματος;

Ακόμη κι αν υπάρχει, ποιος θα την άντεχε; Ποιος αντέχει τη ζωή ολότελα απογυμνωμένη από μικρά αθώα φτιασίδια;

Αν όλες αυτές οι ιστορίες συνθέτουν τελικά έναν ενιαίο καθρέφτη του ανθρώπου, τι πιστεύετε ότι βλέπει ο αναγνώστης όταν κοιτάζει μέσα του;

Οι ιστορίες μου σε καμία περίπτωση δεν συνθέτουν ενιαίο σύνολο, πόσω μάλλον ενιαίο καθρέφτη. Θραύσματα ανθρώπινων ταυτοτήτων αποκαλύπτουν, ρίχνουν τον προβολέα σε συγκεκριμένα σημεία της ζωής των ηρώων και για περιορισμένες στιγμές. Ο αναγνώστης στο βιβλίο μου, όπως και κάθε αναγνώστης σε κάθε βιβλίο, θα δει αυτό που θέλει ή μπορεί να δει και ακριβώς αυτή, κατά τη γνώμη μου, είναι η μαγεία της λογοτεχνίας. 

 Βλάρα Αλεξία