Είδαμε και προτείνουμε: «By Heart» του Τιάγκο Ροντρίγκες στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση

Η παράσταση «By Heart» ήταν μια σπάνια εμπειρία που κατάφερε να μετατρέψει τη σκηνή σε μια ζεστή αγκαλιά, γεμάτη αλήθεια και φως. Η ιστορία της τυφλής γιαγιάς που ζητά από τον εγγονό της να της μάθει ένα τελευταίο ποίημα για να το «βλέπει» από μέσα της, μας άγγιξε στην καρδιά. Μας έκανε να αναρωτηθούμε: «Αν χανόταν ο κόσμος, ποιο βιβλίο θα έσωζα στο μυαλό μου;» Μέσα από την αφήγηση του Τιάγκο Ροντρίγκες, το θέατρο έγινε ένας τόπος συνάντησης όπου το αυθόρμητο γέλιο εναλλασσόταν με τη βαθιά σκέψη, θυμίζοντάς μας ότι οι αναμνήσεις είναι ο μοναδικός θησαυρός που κανείς δεν μπορεί να μας στερήσει.

Όταν μες στα συνέδρια της σιωπηλής μου σκέψης

Γλυκά καλώ τις μνήμες μου πραγμάτων περασμένων

Κηδεύω τον χαμό πολλών που ήδη έχω κηδέψει

Θρήνο παλιό εκ νέου θρηνώ, χρόνο ακριβό χαμένο

Μάτια στο κύμα αμάθητα, τ’αφήνω να πνιγούν

Κλαίνε τους φίλους στη νυχτιά του αχρονολόγητου Άδη

Θρήνων διαγραμμένα χρέη θυμούνται και θρηνούν

Πενθούνε την απώλεια μορφών μες στο σκοτάδι

Έτσι μπορεί να λυπηθώ με λύπες που έχουν λειώσει

Θρήνο στον θρήνο κλαίω βαρύ τα θλιβερά μου αθροίζω

ποσά του πενθημένου πένθους που ήδη έχω πληρώσει

λες και δεν πλήρωσα ποτέ, ξανά τα υπολογίζω.

Μα αν σε σκεφτώ, φίλε ακριβέ, σε μια μόνο στιγμή

Οι απώλειες θ’ ανακτηθούν κι η λύπη θα χαθεί.

Ο τρόπος που δέκα άγνωστοι θεατές ανέβηκαν στη σκηνή και έγιναν μια παρέα ήταν πραγματικά μαγικός. Ο σκηνοθέτης, με απλότητα και χιούμορ, μας έδειξε ότι η αποστήθιση δεν είναι μια στείρα σχολική άσκηση, αλλά μια πράξη αντίστασης και αγάπης. Καθώς οι εθελοντές μάθαιναν στίχο-στίχο το Σονέτο 30 του Σαίξπηρ, νιώθαμε όλοι ότι χτίζουμε ένα αόρατο τείχος προστασίας απέναντι στη λήθη και στον χρόνο, αποδεικνύοντας ότι ο πολιτισμός επιβιώνει μόνο όταν τον κουβαλάμε μέσα μας.  Τα παραθέματα του Πάστερνακ ή του Μπράντμπερι με το εκπληκτικό του Φαρενάιτ 451,  έμπαιναν εμβόλιμα στη διαδικασία, δίνοντας νόημα σε κάθε λέξη που πασχίζαμε να θυμηθούμε. Την ώρα που το μυαλό κουραζόταν να απομνημονεύσει, ερχόταν μια φράση του Στάινερ,  του Μπρόντσκι, για να μας θυμίσει γιατί αυτό που κάνουμε είναι σημαντικό.

Χωρίς εντυπωσιακά σκηνικά, μόνο με μερικά καφάσια, βιβλία και ανθρώπινες φωνές, μας είπε ένα μεγάλο «ΝΑΙ» στη ζωή και στη συνέχεια του πολιτισμού και τέλος μας έμαθε ότι η μνήμη είναι η δική μας αντίσταση στο σκοτάδι. 

Το φινάλε ήταν μια στιγμή απόλυτης συγκίνησης που δύσκολα περιγράφεται με λόγια. Όταν οι φωνές ενώθηκαν για να πουν ότι «μα αν σε σκεφτώ, φίλε ακριβέ, η λύπη θα χαθεί», η ατμόσφαιρα γέμισε ελπίδα και κατάφαση για τη ζωή. Φύγαμε από την αίθουσα νιώθοντας πιο δυνατοί, έχοντας καταλάβει ότι η μνήμη είναι η σανίδα σωτηρίας μας και ότι όσο μοιραζόμαστε σπουδαία λόγια και αισθήματα, παραμένουμε αληθινά ελεύθεροι. Όσα μαθαίνουμε «απ’ έξω» (By Heart) δεν μπορεί να μας τα κλέψει κανένας. Είναι η ελευθερία μας.