Ο «Ίκαρος» φέρνει τον αρχαίο μύθο σε έναν φανταστικό κόσμο του μέλλοντος!

Ο «Ίκαρος» φέρνει τον αρχαίο μύθο σε έναν φανταστικό κόσμο του μέλλοντος, θέτοντας ερωτήματα για την περιβαλλοντική κρίση, τις κοινωνικές ανισότητες, την τεχνολογική πρόοδο και τη συλλογική ευθύνη. Ο Φώτης Δούσος, η Ιωάννα Μάντζαρη, ο Αλέξανδρος Ράπτης και ο Πέτρος Παγουλάτος μιλούν για τη σύγχρονη ανάγνωση του μύθου, τη σημασία της ανθρωπιάς και της ενσυναίσθησης, αλλά και για τη συμμετοχή των παιδιών σε μια θεατρική εμπειρία που δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις, αλλά τα καλεί να σκεφτούν, να αμφισβητήσουν και να πάρουν θέση.


Ο «Ίκαρος» συνδυάζει έναν αρχαίο μύθο με έναν φανταστικό κόσμο του μέλλοντος. Τι σας ενδιέφερε περισσότερο σε αυτή τη συνάντηση και τι μπορεί να μας πει σήμερα ο μύθος για τον άνθρωπο και τις επιλογές του;

Οι αρχαίοι μύθοι έχουν αρχετυπική σημασία για την κουλτούρα μας. Φέρουν μηνύματα και κώδικες μεγάλης νοηματικής εμβέλειας. Με αυτή την έννοια, έχουν πολλά να μας πούνε σε κάθε εποχή. Μέσα από το πάντρεμα του αρχαίου μύθου με τον φανταστικό κόσμο του μέλλοντος η δυναμική του επαυξάνεται γιατί προστίθενται στο ήδη υπάρχον νοηματικό φορτίο καινούργιες ιδεολογικές αποχρώσεις, αναζητήσεις, ερωτήματα. Διαχειριζόμαστε το κεντρικό υλικό του μύθου λοιπόν με άλλο μάτι και το προσαρμόζουμε στις ανάγκες και στα επείγοντα θέματα του σήμερα. Ο μύθος του Ίκαρου στην αρχική του εκδοχή δίνει βαρύτητα στην ευθύνη των επιλογών μας. Στο έργο μας η ευθύνη των επιλογών αποκτά μια κοινωνική και μια συλλογική διάσταση. Το θέμα μας δεν είναι το «εγώ» αλλά το «εμείς».

Φώτης Δούσος

 

Στην παράσταση, η ανθρωπότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με την περιβαλλοντική καταστροφή και τις κοινωνικές ανισότητες. Πόσο κοντά βρίσκεται αυτό το δυστοπικό μέλλον στην πραγματικότητα που βιώνουμε σήμερα;

Όλα τα σημάδια δείχνουν ότι δεν είναι πολύ μακριά. Στο έργο μας που εκτυλίσσεται 300 χρόνια από τωρα στο μέλλον, αναφέρεται ότι οι επιστήμονες είχαν προειδοποιήσει τους πολιτικούς για την «ανθρωπογενή υπερθέρμανση» του πλανήτη ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Αλλά ποτέ δεν εισακούστηκαν. Ελπίζουμε στην πραγματικότητα που ζούμε να διαψευστεί μια τέτοια εξέλιξη των πραγμάτων.

Φώτης Δούσος

 

Τι είναι αυτό που τελικά καθορίζει την ανθρωπιά μας και πόσο σημαντικό είναι να μπορούμε να αμφισβητούμε ακόμη και όσα θεωρούνται δεδομένα;

Η ανθρωπιά βρίσκεται στις μικρές χειρονομίες της καθημερινότητας. Στον τρόπο που στεκόμαστε απέναντι στον εαυτό μας, στον Άλλον και στον κόσμο. Ανθρωπιά είναι ίσως ο τρόπος που συνυπάρχουμε,που κοιτάζουμε, που απευθυνόμαστε, που παραχωρούμε χώρο, που αναγνωρίζουμε την παρουσία του άλλου. Ένα χαμόγελο το πρωί, μια καλημέρα μέσα στην πόλη αποτελούν απλές ανθρώπινες πράξεις. Κι όμως μοιάζει να έχουν χαθεί ανάμεσα στις κόρνες, τη βιασύνη και την αποξένωση. Δεν θεωρώ τίποτα δεδομένο.Τα πράγματα βρίσκονται σε διαρκή κίνηση και μεταβολή, γι αυτό χρειάζεται να διατηρούμε την ικανότητα να αμφισβητούμε και να αναθεωρούμε όσα πιστεύουμε. Η αμφισβήτηση δεν είναι άρνηση μπορεί να είναι πράξη βαθύτερης κατανόησης.

Ιωάννα Μάντζαρη

Η παράσταση απευθύνεται σε παιδιά, αλλά πραγματεύεται σύνθετα ζητήματα, όπως η διαφορετικότητα, η ανισότητα και η συλλογική ευθύνη. Πώς μπορεί το θέατρο να ανοίξει τέτοιες συζητήσεις με τα παιδιά χωρίς να τους προσφέρει έτοιμες απαντήσεις;

Το θέατρο που κάνουμε εμείς δεν είναι διδακτικό. Το θέατρο δεν χρειάζεται να δίνει απαντήσεις· αρκεί να θέτει ερωτήματα. Παρακολουθώντας ένα έργο και μέσα από καταστάσεις, σχέσεις και συγκρούσεις, τα παιδιά μπορούν να σχηματίσουν τη δική τους άποψη. Η έννοια της διαφορετικότητας, της ανισότητας, της συλλογικής ευθύνης, και άλλων εννοιών που πραγματεύεται το έργο, έρχονται στην επιφάνεια μέσα από εμπειρίες που ζουν οι χαρακτήρες και τις οποίες τα παιδιά παρακολουθούν, νιώθουν και συγκρίνουν με τη δική τους ζωή. Έτσι, η παράσταση λειτουργεί ως αφετηρία και όχι ως συμπέρασμα. Για να το καταφέρουμε όμως αυτό απαιτείται εμπιστοσύνη στη νοημοσύνη των παιδιών. Όταν τα αντιμετωπίζουμε ως ισότιμους θεατές, ικανούς να σηκώσουν την πολυπλοκότητα, δεν χρειάζεται να απλουστεύσουμε ή να ηθικολογήσουμε. Η συζήτηση που ξεκινά μετά την παράσταση, στην τάξη ή στο σπίτι, ανήκει στα ίδια τα παιδιά, και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο κέρδος: να φεύγουν με ερωτήματα και όχι με έτοιμες απαντήσεις.

Αλέξανδρος Ράπτης

 


Πιστεύετε ότι τα παιδιά έχουν σήμερα τη δύναμη να επηρεάσουν ουσιαστικά τον κόσμο των ενηλίκων και τι χρειάζονται για να το καταφέρουν;

Τα παιδιά έχουν τη δύναμη να επηρεάσουν τον κόσμο των ενηλίκων, αρκεί οι ενήλικες να έχουμε πραγματικά ανοιχτά αυτιά και διάθεση να τα ακούσουμε. Τα παιδιά βλέπουν τον κόσμο χωρίς φίλτρα και μπορουν να εκφράςουν αλήθειες με μια μοναδική καθαρότητα. Να τους δίνουμε χώρο να εκφράζονται, να αμφισβητούν, να διαφωνούν, να προτείνουν και κυρίως να συμμετέχουν ουσιαστικά σε όσα τα αφορούν.

Ιωάννα Μάντζαρη

 

Πώς μπορούμε να αξιοποιούμε την τεχνολογική πρόοδο χωρίς να χάνουμε την ενσυναίσθηση και την ευθύνη απέναντι στους άλλους;

Νομίζω πως το ζητούμενο δεν είναι να αντισταθούμε στην τεχνολογική πρόοδο, αλλά να θυμόμαστε ότι η τεχνολογία είναι ένα μέσο και όχι αυτοσκοπός. Το ερώτημα είναι τι επιλέγουμε να κάνουμε με τις δυνατότητες που μας προσφέρει. Μπορούμε να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία για να ερχόμαστε πιο κοντά, να διευρύνουμε την αντίληψή μας για τον κόσμο και να διευκολύνουμε τη ζωή μας, χωρίς όμως να ξεχνάμε ότι απέναντί μας υπάρχουν άνθρωποι με συναισθήματα, ανάγκες και ευαλωτότητες. Η ενσυναίσθηση, η κριτική σκέψη και η ανάληψη ευθύνης δεν μπορούν να αυτοματοποιηθούν. Είναι δική μας υπόθεση να τις καλλιεργούμε.

Πέτρος Παγουλάτος

 

 


Πώς αλλάζει η εμπειρία μιας θεατρικής παράστασης όταν οι μικροί θεατές δεν παρακολουθούν απλώς την ιστορία, αλλά γίνονται μέρος της;

 

Όταν τα παιδιά συμμετέχουν, η σχέση τους με την παράσταση μετατρέπεται από παρατήρηση σε βίωση. Δεν βλέπουν μια ιστορία που συμβαίνει σε άλλους· τη ζουν οι ίδια, με το σώμα, τη φωνή και τις επιλογές τους. Αυτό εντείνει τη συναισθηματική εμπλοκή και κάνει τα θέματα της παράστασης προσωπικά και απτά, γιατί το παιδί δεν τα αντιλαμβάνεται από απόσταση αλλά από μέσα.

Αλλάζει επίσης η έννοια της ευθύνης. Όταν ένα παιδί καλείται να πάρει μια απόφαση ή να συμμετάσχει σε μια συλλογική δράση, κατανοεί στην πράξη τι σημαίνει συλλογική ευθύνη, χωρίς να χρειάζεται να του την εξηγήσει κανείς. Η παράσταση γίνεται ένας ασφαλής χώρος δοκιμής, όπου μπορεί κανείς να δει τις συνέπειες των επιλογών του και να συναντήσει τη διαφορετικότητα μέσα από άμεση εμπειρία.

Τέλος, η συμμετοχή μετατρέπει το κοινό από άθροισμα ατόμων σε ομάδα. Η κοινή εμπειρία στον ίδιο χώρο και χρόνο γίνεται πιο έντονη, γιατί κάθε παιδί αντιλαμβάνεται ότι η παρουσία του επηρεάζει το αποτέλεσμα. Αυτό είναι ακριβώς που η οθόνη δεν μπορεί να προσφέρει: μια εμπειρία που δεν είναι ίδια για κανέναν δύο φορές, γιατί δημιουργείται εκείνη τη στιγμή, από όλους μαζί.

Αλέξανδρος Ράπτης

 

Αν μπορούσατε να κρατήσετε μία σκέψη από τον «Ίκαρο» και να τη μεταφέρετε στα παιδιά αλλά και στους ενήλικες που θα παρακολουθήσουν την παράσταση, ποια θα ήταν αυτή;

Θα ήθελα να κρατήσουν την αξία του να ονειρεύεσαι και να τολμάς να κοιτάζεις ψηλά. Νομίζω πως ο Ίκαρος μάς θυμίζει ότι η επιθυμία για ελευθερία, εξερεύνηση και υπέρβαση είναι βαθιά ανθρώπινη. Αλλά το πιο σημαντικό κατά τη γνώμη μου είναι η διατήρηση της ηθικής ακεραιότητας σ' όλη αυτή τη διαδικασία. Ο Ίκαρος καταφέρνει να φτάσει ψηλά επειδή στα μεγάλα διλήμματα που αντιμετωπίζει πάντα ακούει τη συνείδησή του και τα διδάγματα της δασκάλας του, κι όχι τις διαταγές των ανωτέρων του. Αν κανείς επιλέξει να πορευτεί στη ζωή του με ειλικρίνεια και πίστη στο καλό, αυτό θα ανταμειφθεί.

Πέτρος Παγουλάτος


Βλάρα Αλεξία

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Είδαμε και προτείνουμε: «Οδύσσεια» από τον Μικρό Βορρά Μια παράσταση–ταξίδι

Χαριτίνη Ξύδη: "Ο χρόνος είναι η αιώνια πάλη των αντιθέτων και ταυτοχρόνως η ισορροπία τους".