Κατερίνα Πανούση: "Αυτό που με γοητεύει είναι η δύναμη του αναπάντεχου".

Στο αστυνομικό μυθιστόρημα «Οι ρόλοι», η Κατερίνα Πανούση στήνει μια ιστορία όπου ένα φαινομενικά συνηθισμένο βράδυ ανατρέπεται από έναν θάνατο και φέρνει στην επιφάνεια μυστικά, ψέματα και καλά κρυμμένες αλήθειες. Μιλήσαμε με τη συγγραφέα για την εμπιστοσύνη, τον φόβο και την αλήθεια που κάποια στιγμή ζητά να αποκαλυφθεί.

Ο τίτλος «Οι ρόλοι» είναι πολύ χαρακτηριστικός. Πόσο “ρόλους” παίζουμε τελικά στην καθημερινή μας ζωή και πόσο αυτό επηρεάζει την αλήθεια μας;

Όλοι παίζουμε ρόλους στην καθημερινότητά μας. Ο άριστος εργαζόμενος, η καλή μητέρα, ο μεγαλύτερος αδελφός, ο αστείος φίλος σε μια παρέα, αυτά είναι μερικά μόνο παραδείγματα ρόλων που “φοράμε” ακριβώς επειδή εξυπηρετούν εμάς και τους γύρω μας. Οι ρόλοι είναι σίγουρα απαραίτητοι γιατί μας οριοθετούν, την ίδια στιγμή όμως ίσως λειτουργούν εναντίον μας, παραμορφώνοντας την αλήθεια μας. Έχοντας συνηθίσει να βλέπουμε μόνιμα τον εαυτό μας πίσω από το πρίσμα των διαφορετικών μας ρόλων, καταλήγουμε πολλές φορές να απομακρυνόμαστε από αυτό που επιθυμούμε και έχουμε ανάγκη πραγματικά. Οι ήρωες του βιβλίου, με έναν τρόπο παράδοξο, θέλησαν να το ανατρέψουν αυτό, προσπάθησαν να κάνουν τις επιθυμίες και τους ρόλους τους να συμβαδίσουν.

Η ιστορία ξεκινά με έναν θάνατο σε ένα φαινομενικά απλό βράδυ. Τι σας γοητεύει στο να ξεκινάτε μια ιστορία από μια στιγμή που μοιάζει τόσο καθημερινή αλλά κρύβει κάτι σκοτεινό;

Αυτό που με γοητεύει είναι η δύναμη του αναπάντεχου. Στο βιβλίο, μια στιγμή σε ένα συνηθισμένο, καθημερινό βράδυ μετατρέπεται σε ένα σημείο καμπής για τις ζωές των ηρώων, ανατρέποντας την μέχρι τότε πορεία τους και αναγκάζοντάς τους να αναμετρηθούν με τους μεγαλύτερούς τους φόβους. Στην πραγματική ζωή, ένα αναπάντεχο γεγονός μπορεί να ανατρέψει αυτά που μέχρι πριν θεωρούσαμε δεδομένα και να μας αναγκάσει να αναδιαμορφώσουμε την πραγματικότητά μας ή ακόμη και να μηδενίσουμε για να ξεκινήσουμε απ’ την αρχή. Καμιά φορά, χρειάζεται να περάσουμε μέσα απ’ το σκοτάδι για να οδηγηθούμε ξανά στο φως.

Στο βιβλίο υπάρχει ένα “παιχνίδι” που παίρνει απρόβλεπτη τροπή. Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι συνειδητοποιούν πάντα τις συνέπειες των παιχνιδιών ή των επιλογών τους;

Όχι, δεν θεωρώ ότι οι άνθρωποι συνειδητοποιούν πάντα τις συνέπειες των παιχνιδιών ή των επιλογών τους. Δεν ξέρω αν οφείλεται σε άγνοια, υπερεκτίμηση δυνατοτήτων ή αν είναι το αποτέλεσμα κάποιας άρνησης που καταλήγει στο “δε βλέπω αυτό που δε θέλω να δω”, αλλά αν αυτή η συνειδητοποίηση ήταν δεδομένη κανείς δεν θα επαναλάμβανε το ίδιο λάθος και λέξεις όπως ρίσκο και τόλμη ίσως να ήταν πλέον ξεπερασμένες.

Οι χαρακτήρες φαίνεται να κινούνται ανάμεσα σε ψέματα, σιωπές και μισές αλήθειες. Τι πιστεύετε ότι είναι πιο επικίνδυνο: το ψέμα ή η αλήθεια που καθυστερεί να ειπωθεί;

Και τα δύο ισοδυναμούν με πλάνη και εξαπάτηση και μπορεί να γίνουν εξίσου επικίνδυνα, αλλά αν πρέπει να διαλέξω μεταξύ των δύο, θα έλεγα ότι πιο επικίνδυνο είναι το ψέμα. Το ψέμα που παραμένει κρυμμένο, αργά ή γρήγορα θα αποκαλυφθεί και το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ολέθριο. Οι ήρωες του βιβλίου κρύβονται πίσω από τα ψέματά τους προσπαθώντας να προστατέψουν τους εαυτούς τους και τους ανθρώπους που αγαπούν, αυτό όμως στο τέλος λειτουργεί εναντίον τους. Όταν η αλήθεια έρχεται στην επιφάνεια, ο κόσμος που έχουν φτιάξει γύρω τους καταρρέει.

Το παρελθόν, ακόμη κι όταν μένει κρυφό για χρόνια, επιστρέφει και επηρεάζει το παρόν. Γιατί πιστεύετε ότι τα άλυτα γεγονότα έχουν τόσο μεγάλη δύναμη πάνω στους ανθρώπους;

Το άλυτο γεγονός είναι μια πράξη που μένει ατελής μέσα σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί η ολοκλήρωση, γιατί τα πάντα γύρω μας έχουν αρχή καιτέλος, όπως αρχή και τέλος έχουμε κι εμείς οι ίδιοι. Νομοτελειακά οπότε, νομίζω ότι είναι στη φύση του ανθρώπου να αναζητάει την ολοκλήρωση και αυτό, αν το καλοσκεφτείτε, φαίνεται ακόμη και σε μικρά πράγματα στην καθημερινότητά μας. Ελάχιστες είναι οι φορές που κάποιος αφήνει μια ταινία ή ένα βιβλίο στη μέση, δε θέλει να το κάνει, δυσφορεί, οπότε αν δυσκολευόμαστε τόσο να αφήσουμε μισοτελειωμένο κάτι τόσο απλό, φανταστείτε πόσο πιο δύσκολο είναι να αγνοήσουμε γεγονότα που μας έχουν ήδη ως κάποιο βαθμό καθορίσει. Το παρελθόν διαμορφώνει άλλωστε το παρόν και το μέλλον μας, είμαστε αυτοί που είμαστε εξαιτίας των βιωμάτων και των εμπειριών μας. Το άλυτο γεγονός θα επανέρχεται διαρκώς στην επιφάνεια μέχρι να μας αναγκάσει να του δώσουμε ένα κλείσιμο.

Οι ήρωες μοιάζουν να βρίσκονται συνεχώς υπό υποψία, ακόμη και μεταξύ τους. Πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί η εμπιστοσύνη όταν μπαίνει στη μέση ο φόβος;

Η εμπιστοσύνη χάνεται πολύ εύκολα όταν ο φόβος αναλαμβάνει τα ινία. Μέσα σε ένα περιβάλλον που ξαφνικά μοιάζει επικίνδυνο, οι σκέψεις μας γίνονται χαοτικές και αρχίζουμε να αισθανόμαστε αμφιβολίες όχι μόνο για τους ανθρώπους γύρω μας, αλλά και για τον εαυτό μας. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που οι φοβισμένοι άνθρωποι φέρουν συνήθως αυξημένη την αίσθηση της μοναξιάς.

Στο αστυνομικό μυθιστόρημα η αλήθεια δεν είναι ποτέ απλή. Εσείς πιστεύετε ότι υπάρχει μία μόνο αλήθεια ή πολλές εκδοχές της;

Η αλήθεια είναι μόνο μία, αυτό που αλλάζει είναι η ερμηνεία που της δίνει ο καθένας μας, αυτό είναι που κάνει τα πράγματα να γίνονται περίπλοκα. Πολλές φορές αποκρύπτουμε μέρος της αλήθειας ή προσπαθούμε να λειάνουμε τις γωνίες της και να την εξηγήσουμε με τρόπο που να μας ευνοεί, αυτό όμως δεν είναι τίποτα περισσότερο από αλλοίωση της πραγματικότητας.

Αν θέλατε να περιγράψετε την ιστορία μόνο μέσα από μια εικόνα ή ένα συναίσθημα, ποιο θα ήταν αυτό;

Η εικόνα που έρχεται στο μυαλό μου όταν σκέφτομαι αυτή την ιστορία είναι μια σκηνή από το βιβλίο. Τρία παιδάκια βρίσκονται στην βεράντα ενός εξοχικού σπιτιού ένα καλοκαιρινό απόγευμα και το ένα αγόρι κλαίει απαρηγόρητο. Ο μόνος ενήλικας ανάμεσά τους, μια γυναίκα, προσπαθώντας να παρηγορήσει το αγόρι, του λέει την εξής φράση: «Αν δεν είμαι αυτός που είμαι, τότε ποιος μπορεί να είμαι;» Αυτή η σκηνήείναι για μένα η πιο καθοριστική στιγμή του βιβλίου. Αν δεν είχε ειπωθεί αυτή η φράση, η ιστορία θα είχε εξελιχθεί διαφορετικά.

Βλάρα Αλεξία