Μαρίτσα Θεοφυλακτοπούλου ομάδα Loxodox: " Μέσα από αυτό το πατριαρχικό αρχέτυπο βγαίνει στην επιφάνεια ο καταπιεσμένος εαυτός".

Η Μαρίτσα Θεοφυλακτοπούλου, της ομάδας Loxodox, μιλά για τη δεύτερη χρονιά του «Κουκλόσπιτου» του Χένρικ Ίψεν στη Σκηνή Μπέκετ, τη διαρκή εξέλιξη της παράστασης μέσα από τις πρόβες και τη σκηνική πράξη, αλλά και για τη Νόρα ως έναν άνθρωπο που διεκδικεί την ελευθερία και την ανακάλυψη του εαυτού της. Μια συζήτηση για τη σκηνοθετική ματιά, τη ζωντανή θεατρική εμπειρία και τα πρόσωπα του έργου που εξακολουθούν να αποκαλύπτουν νέες πλευρές.

 

Τι σας έκανε να επιστρέψετε για δεύτερη χρονιά στο «Κουκλόσπιτο» του Ίψεν; Τι βρίσκετε σε αυτό το έργο που συνεχίζει να σας αφορά σήμερα;

Είναι μια δημιουργική συνθήκη. Αγαπάμε να παίζουμε και, για εμάς, η παράσταση δεν έχει τελειώσει. Συνεχίζει να τροφοδοτεί δημιουργικά έναν καλλιτέχνη: οι πρόβες ξεκινούν ξανά, οι ρόλοι ενηλικιώνονται και η σχέση μας με το έργο εξελίσσεται. Η υποκριτική τέχνη δεν έχει φεστιβαλικό χαρακτήρα· δεν ολοκληρώνεται με το τέλος μιας περιόδου παραστάσεων. Η επιστροφή μάς δίνει τη δυνατότητα να ξαναδούμε το έργο μέσα από την εμπειρία που έχουμε πλέον αποκτήσει. Ο σκηνοθέτης ακονίζει την κριτική του άποψη και αυτή η διαδικασία είναι σημαντική, γιατί επιτρέπει στην παράσταση να συνεχίζει να εξελίσσεται.Είναι μια δυναμική διαδικασία που κάθε φορά μας δίνει κάτι διαφορετικό.

Η Νόρα περνά από μια ζωή που μοιάζει τακτοποιημένη σε μια βαθιά προσωπική αφύπνιση. Πώς βιώνεται αυτή η αλλαγή πάνω στη σκηνή;

Το κέντρο στο οποίο είναι τοποθετημένη η Νόρα λειτουργεί και ως ένας τρόπος να την εγκλωβίζει. Η σκηνική εικόνα αποτυπώνει αυτόν τον λήθαργο, μέσα στον οποίο η ζωή της μοιάζει τακτοποιημένη και ασφαλής. Η αφύπνιση έρχεται μέσα από μια βίαιη πράξη, από μια τραχιά στιγμή που διακόπτει αυτή την κατάσταση. Δεν έρχεται μαλακά. Είναι μια σύγχρονη απάντηση του Ίψεν, που σε κάνει να θαυμάζεις το έργο.

Δεν πρόκειται για μια ομαλή ανάπτυξη. Δεν μεγαλώνουμε σαν τα λουλούδια. Πάνω στη σκηνή, με τις καινούριες αφίξεις των προσώπων, κάτι αρχίζει σταδιακά να αποκαλύπτεται μέσα στη Νόρα και την οδηγεί να ξυπνήσει.

Πόσο διαφορετική είναι για εσάς η Νόρα από την εικόνα που έχουμε συνηθίσει να έχουμε για εκείνη ως μια γυναίκα που απλώς επαναστατεί απέναντι στον άντρα και στο σπίτι της;

Ίσως είναι παράδοξο, αλλά ακριβώς μέσα από αυτό το πατριαρχικό αρχέτυπο βγαίνει στην επιφάνεια ο καταπιεσμένος εαυτός. Το σημαντικό, όμως, είναι να μην αρχίσουμε την ψυχολογική ανάλυση των πράξεων μέσα στη σκηνή. Υπάρχει ένα γενικότερο μπέρδεμα ανάμεσα στην ψυχανάλυση και το θέατρο, που συνήθως προκύπτει από έλλειψη κατάρτισης.

Στο θέατρο έχει θέση η πράξη και το πώς ο ηθοποιός θα προετοιμάσει μέσα του την πορεία προς αυτή την πράξη, μέσα από την προσεκτική καθοδήγηση και την ερμηνεία.

Στην παράσταση ο χώρος μεταμορφώνεται μαζί με τους ήρωες. Πώς επηρεάζει αυτόν τον τρόπο αφήγησης η σκηνική μεταμόρφωση;

Αν εννοείτε πως η σκηνογραφία είναι κομμάτι της παράστασης, τότε ναι. Η μεταμόρφωση είναι αυτό που ψάχνει κανείς στο θέατρο, σε μια παράσταση. Η θεατρική πράξη έχει συγκεκριμένη δομή, χαραγμένη βαθιά μέσα στον χρόνο. Δεν υπάρχει καλή παράσταση χωρίς να έχει υπάρξει μια εξίσου καλή σκηνογραφία. Η σκηνογραφία σκαλίζει το αυλάκι της αφήγησης, ώστε μέσα από αυτό να μπορεί να τρέξει το νόημα και το συναίσθημα.

Η ζωντανή μουσική και η κίνηση εκφράζουν πράγματα που μένουν μέσα στους ήρωες. Πώς συνεργάζονται ο λόγος, το σώμα και η μουσική για να αποκαλύψουν αυτά τα συναισθήματα;

Αν συνεργαστούν σωστά αυτοί οι άξονες, έχεις την ευκαιρία να μεταφέρεις μια ιστορία στο παρόν. Αυτή είναι και η μεγάλη διαφορά του θεάτρου από το σινεμά: έχεις λιγότερο έλεγχο, αλλά αυτό που λέμε «ζωντανό» μπορεί να ανατριχιάσει κάποιον που το βλέπει. Αυτό που τελικά φτάνει στον θεατή είναι μια τρισδιάστατη εικόνα που πάλλεται.

Το «Κουκλόσπιτο» μιλά για έναν γάμο, μια οικογένεια και μια κοινωνία, αλλά στο βάθος μιλά για την ανάγκη κάθε ανθρώπου να γνωρίσει τον πραγματικό του εαυτό. Ποια πλευρά αυτής της ιστορίας σας αγγίζει περισσότερο;

Δεν υπάρχει σημαντικότερο πράγμα στη ζωή από την ελευθερία. Νομίζω ότι όλοι μπορούν να συνδεθούν με αυτό το ζήτημα. Η ιστορία της Νόρας, κατά τη γνώμη μου, έχει να κάνει με έναν άνθρωπο που διψά να γνωρίσει τον κόσμο, να αδράξει εμπειρίες από το σύμπαν που της έχουν κρύψει επιμελώς. Έχει θυσιαστεί για τον σύζυγό της και τώρα έρχεται η στιγμή να ακούσει τις δικές της επιθυμίες.

Όλοι οι ήρωες κουβαλούν το δικό τους παρελθόν και τις δικές τους πληγές. Πόσο σημαντικό ήταν για εσάς να φωτίσετε και τις προσωπικές διαδρομές των προσώπων πέρα από την ιστορία της Νόρας;

Το σημαντικό για έναν καλλιτέχνη —και αυτό θα το «κλέψω» αυτούσιο από τις μεγάλες διδαχές του Πίτερ Μπρουκ— είναι η καλλιέργεια, ή αλλιώς το πώς φυτεύεις τους δικούς σου σπόρους μέσα σε ένα οικοσύστημα προσωπικοτήτων.

Αλίμονο αν δεν είναι σημαντικό να δείξεις, ως σκηνοθέτης, σε μια παράσταση όλο το φάσμα των πράξεων όλων των ρόλων. Θέλω να φαντάζομαι πως έχει περάσει η εποχή που οι σκηνοθεσίες σήκωναν ολόκληρες παραστάσεις επικεντρωμένες σε ένα έργο που έφερε τον τίτλο του από τον κεντρικό του ήρωα.

Μετά από μια δεύτερη χρονιά με το έργο, τι έχει αλλάξει στη δική σας σχέση με τη Νόρα και με τους υπόλοιπους ήρωες; Υπάρχει κάτι που ανακαλύπτετε ακόμη κάθε φορά που παίζετε την παράσταση;

Ο ηθοποιός είναι το κέντρο της παράστασης. Ο σκηνοθέτης, εκ των πραγμάτων, είναι πρωταγωνιστής της πρόβας· εκεί θα ανακαλύψει ό,τι καινούριο έχει να του δώσει το έργο και εκεί θα βρει τη σύνδεσή του με αυτό. Στις παραστάσεις, μπορεί να διορθώσει μικρά πράγματα ή να δει με φρέσκο μάτι τι χρειάζεται να γίνει και τι όχι.

Όσο για τους ήρωες, τους γνωρίζεις όλο και καλύτερα. Το βλέμμα του σκηνοθέτη δεν αφορά μόνο τη Νόρα· αγκαλιάζει όλα τα πρόσωπα και τον τρόπο με τον οποίο κινούνται μέσα στο έργο, σαν κουκλάκια, μέσα σε αυτό το «Κουκλόσπιτο». Είναι μια σχέση που έχει αναλογίες με την πραγματική ζωή και με τους ανθρώπους.

Βλάρα Αλεξία