Είδαμε και προτείνουμε: Πυρεξία

 

Η Πυρεξία της Naomi Wallace ανεβαίνει στο Θεατρικό Βαγόνι του Ρουφ σαν μια αναπνοή θερμή, άγρυπνη, που δεν αφήνει τον θεατή να καταφύγει στην άνεση της απόστασης. Τρία σύντομα δράματα, τρεις θαμποί καθρέφτες ενός κόσμου που καίγεται, επιχειρούν να χαρτογραφήσουν όχι τη γεωπολιτική των συγκρούσεων, αλλά τη μυστική γεωγραφία της ανθρώπινης επιβίωσης. Η εξαιρετική σκηνοθεσία της Τατιάνας Λύγαρη αγκαλιάζει το υλικό με έναν βαθύ ανθρωπισμό· όχι για να γλυκάνει το σκοτάδι, αλλά για να το φωτίσει από μέσα.

Το πρώτο όραμα, «Κατάσταση Αθωότητας», εκτυλίσσεται σε έναν ερειπωμένο ζωολογικό κήπο στη Ράφα, έναν χώρο που μοιάζει να ανασαίνει ταυτόχρονα παρελθόν και μέλλον. Η Λύγαρη στήνει τη σκηνή σαν ονειρική ερημιά, όπου οι μορφές των ηρώων εμφανίζονται σαν θραύσματα μνήμης, σαν σκιές που αρνούνται να χαθούν. Η Φανή Γέμτου ως Παλαιστίνια μάνα κουβαλά τη βαθιά κούραση όσων έχουν θρηνήσει πολύ για να μπορούν ακόμη να θυμώσουν, ο Δημήτρης Τσιγκριμάνης, ως Ισραηλινός στρατιώτης, δίνει μια συγκρατημένη αλλά εσωτερικά σεισμική ερμηνεία, ενώ ο Δημήτρης Γεωργαλάς ενσαρκώνει έναν αρχιτέκτονα που μοιάζει να έχει ξεχάσει να δομεί οτιδήποτε εκτός από ερείπια. Στην αλληλεπίδρασή τους κάτι παράδοξο συμβαίνει: εκεί όπου η ιστορία επιβάλλει ρόλους εχθρών, η Wallace και η Λύγαρη αφήνουν χώρο για ένα σχεδόν μεταφυσικό είδος κατανόησης.

Το δεύτερο όραμα, «Μια ανάσα μεταξύ μας», μεταφέρει τη δράση σε μια ιδιωτική κλινική της Δυτικής Ιερουσαλήμ. Εκεί ο Παλαιστίνιος πατέρας (Γεωργαλάς) και η Ισραηλινή νοσοκόμα (Μιράντα Ζησιμοπούλου) γίνονται δύο άνθρωποι παγιδευμένοι ανάμεσα στη ζωή και στον φόβο, τον δικό τους αλλά και τον συλλογικό. Η παρουσία του Αραβο-εβραίου θυρωρού (Τσιγκριμάνης), σχεδόν κωμική αλλά διεισδυτική, λειτουργεί σαν λεπτή σχισμή φωτός μέσα σε ένα αφηγηματικό δωμάτιο που ασφυκτιά. Η Λύγαρη επιτρέπει στη σκηνή να αναπνεύσει, να αφεθεί σε μικρές στιγμές τρυφερότητας, χωρίς να υποχωρεί σε εύκολη συναισθηματολογία. Το όραμα αυτό είναι το πιο «γήινο», το πιο καθημερινό και ίσως γι’ αυτό το πιο επώδυνο.

Το τρίτο μέρος, «Ο κόσμος που υποχωρεί», είναι ένα υβρίδιο ονείρου και μαρτυρίας. Ο νεαρός Ιρακινός (Τσιγκριμάνης σε μια λεπτεπίλεπτη και συγκινητική ερμηνεία) ετοιμάζει τη διάλεξή του για το Συνέδριο Περιστεριών στη Βαγδάτη, μα στην πραγματικότητα αναμετριέται με το φάντασμα ενός τόπου που τον έχει απορρίψει και που ο ίδιος αρνείται να αποκηρύξει. Η Λύγαρη υιοθετεί εδώ μια σχεδόν ποιητική κινησιολογία: ο ρυθμός γίνεται ανάλαφρος, σχεδόν χορευτικός, σαν η πραγματικότητα να μπορεί για λίγο να σηκωθεί από το βάρος του τραύματος.

Σε όλη την παράσταση, η μουσική λειτουργεί σαν υπόγεια φλέβα μνήμης: ούτι και κανονάκι διαπλέκονται με μια ηλεκτρονική υπόσταση που υπογραμμίζει την αγωνία του σύγχρονου κόσμου. Τα κοστούμια, λιτά αλλά ευρηματικά, υπηρετούν με τον καλύτερο τρόπο τόσο τις ρεαλιστικές όσο και τις υπερβατικές πτυχές του κειμένου. Οι φωτισμοί δημιουργούν έντονες εικόνες και τονίζουν τη λεπτομέρεια των ιστοριών, υπενθυμίζοντας ότι ο κόσμος πάλλεται ανάμεσα στη ζωή και την εξάλειψη.

Το έργο Πυρεξία: Τρία οράματα για τη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί μια παράσταση-καταγγελία, ούτε μια παράσταση-μάθημα. Είναι μια πολυφωνική προσευχή για αυτό που επιμένουμε να ονομάζουμε «ανθρώπινο». Στο τέλος, αυτό που μένει δεν είναι ο πόλεμος, αυτόν τον γνωρίζουμε όλοι, αλλά οι μικρές, σχεδόν ανεπαίσθητες κινήσεις συμφιλίωσης: ένα βλέμμα, ένα άγγιγμα, μια ανάσα. Σε έναν κόσμο όπου η βαρβαρότητα έχει γίνει οικεία εικόνα, η Λύγαρη και οι εξαιρετικοί ηθοποιοί της καταθέτουν μια παράσταση που θυμίζει ότι το να επικοινωνείς, ακόμη και μέσα στη φρίκη, είναι πράξη αντίστασης.

Είναι ένα έργο που ζητά από τον θεατή να νιώσει. Και αυτό, στη σκιά όσων συμβαίνουν γύρω μας, είναι ίσως η πιο πολύτιμη μορφή τέχνης.