Δημήτρης Βουτσής: "Η βία δεν εκτίθεται ευθέως επί σκηνής, τα πιο σκληρά γεγονότα συμβαίνουν εκτός σκηνής, πίσω από κλειστές πόρτες."

Ο Δημήτρης Βουτσής μιλά για τον απαιτητικό ρόλο του Λέλο στην παράσταση Φαέθων, έναν χαρακτήρα που παραμένει σιωπηλός μάρτυρας της οικογενειακής βίας, μέχρι τη στιγμή της ανατροπής. Μέσα από το έργο του Δημήτρη Δημητριάδη και τη σκηνοθεσία της Χρύσας Καψούλη, η παράσταση εξερευνά την εξουσία, την υποταγή και την αντίσταση, φέρνοντας στη σκηνή ένα σύγχρονο δράμα με ρίζες στην αρχαία τραγωδία. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο ηθοποιός μιλά για τη σωματικότητα του ρόλου, τη δύναμη της σιωπής και την ευθύνη του θεατή απέναντι στη βία που παρακολουθεί.

Ο χαρακτήρας σας, ο Λέλο, ζει ακόμη στο βρεφικό του καρότσι και παρακολουθεί τη βία της οικογένειάς του. Πώς προσεγγίσατε σκηνικά και ψυχολογικά αυτήν την ιδιαίτερη θέση του μέσα στην ιστορία;

Απ.:
 Ο Λέλο βρίσκεται σε μια ακραία θέση: είναι παρών, αλλά ανίσχυρος. Κατά τη διάρκεια της παράστασης διανύει μια μεγάλη εσωτερική διαδρομή μέχρι την τελική του απελευθέρωση. Σκηνικά, αυτό με οδήγησε σε μια πορεία που ξεκινά από σχεδόν απόλυτη ακινησία και εγκλωβισμό και εξελίσσεται σταδιακά. Ψυχολογικά, δεν προσπάθησα να “σκέφτομαι” σαν παιδί, αλλά να αντέξω τη θέση ενός σώματος που απορροφά τη βία χωρίς να έχει τρόπο να την επεξεργαστεί — μέχρι τη νύχτα που όλα αλλάζουν.

Ο Δημήτρης Δημητριάδης αντιστρέφει τον αρχαίο μύθο του Φαέθοντα, δίνοντάς του ένα νέο τέλος. Πώς αυτή η ανατροπή επηρεάζει τον τρόπο που ενσαρκώνετε τον χαρακτήρα σας;

Απ.:
 Η αντιστροφή του μύθου, θα έλεγα, τελικά δικαιώνει τον Φαέθοντα. Στα μάτια μου, ο Λέλο εμφανίζεται ως λυτρωτής της οικογένειας, ένα πρόσωπο που μέσα από μια ακραία πράξη ανατροπής σχεδόν θεοποιείται. Η φαντασία είναι βασικό εργαλείο στη δουλειά μου ως ηθοποιός, κι έτσι επιτρέπω στον εαυτό μου προσωπικούς συσχετισμούς: πολλές φορές φαντάζομαι τον Λέλο σαν εκείνη τη νύχτα που ο Κάφκα θα είχε καταφέρει να επαναστατήσει απέναντι στον πατέρα του και στη λεκτική κακοποίηση που υπέστη. Άλλες φορές, τον σκέφτομαι ως την επανάσταση ενός νέου απέναντι σε ακόμη πιο σκληρές μορφές πατρικής βίας. Ιστορίες που, δυστυχώς, εξακολουθούν να μας αφορούν άμεσα και σήμερα.

Η παράσταση πραγματεύεται έντονες θεματικές όπως η εξουσία, η υποταγή και η αντίσταση. Πώς βιώσατε εσείς προσωπικά την ατμόσφαιρα αυτήν κατά τη διάρκεια των προβών και των παραστάσεων;

Απ.:
 Η ατμόσφαιρα των προβών ήταν ιδιαίτερα πυκνή. Δεν δουλεύαμε πάνω σε αφηρημένες έννοιες, αλλά σε καταστάσεις πίεσης που το ίδιο το έργο επιβάλλει. Υπήρχαν στιγμές που μετά από έντονες πρόβες χρειαζόσουν χρόνο για να αποσυμπιεστείς — και αυτές ήταν πολύ αποκαλυπτικές. Εκεί καταλάβαινα τι σημαίνει εξουσία χωρίς κραυγές και αντίσταση χωρίς λόγια. Το έργο δεν σου επιτρέπει καμία απόσταση: πρέπει να είσαι απόλυτα παρών, αλλιώς σε εκθέτει.

Η σκηνοθεσία της Χρύσας Καψούλη μετατρέπει το σαλόνι σε πεδίο «πυρηνικής αναμέτρησης». Ποιες τεχνικές ή σκηνικές επιλογές σας βοήθησαν να αποδώσετε αυτήν την ένταση;

Απ.:
 Η συνεργασία μας ως ομάδα Bonaventura με τη Χρύσα Καψούλη ήταν πολύ σημαντική. Η Χρύσα γνωρίζει πολύ καλά το σύμπαν του Δημητριάδη και προσέγγισε το έργο με μεγάλη ακρίβεια και σεβασμό. Δουλέψαμε σε βάθος, με επιμονή στη λεπτομέρεια και με μεγάλη σωματική και ψυχική προσήλωση. Το ίδιο το σκηνοθετικό πλαίσιο μάς οδήγησε στο να βυθιστούμε ολοκληρωτικά στο υλικό και να χτίσουμε αυτή την ένταση από μέσα προς τα έξω. Αυτό φυσικά δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη αλλά μέσα από πολλούς μήνες προβών και προετοιμασίας.

Η σχέση του Λέλο με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας είναι ακραία δυναμική, αλλά σιωπηλή σε μεγάλο βαθμό. Πώς δουλέψατε τη σωματικότητα και τις εκφράσεις για να αποδώσετε αυτό το «σιωπηλό» δράμα;

Απ.:
 Η σιωπή του Λέλο δεν είναι απουσία· είναι φορτίο. Η ένταση του έργου χτίζεται κυρίως μέσα στις σιωπές. Τα βλέμματα, οι ανάσες, οι ελάχιστες κινήσεις αποκτούν τεράστια σημασία. Μέσα σε αυτές τις σιωπές υπάρχουν μικρά, σχεδόν ανεπαίσθητα σημάδια αντίστασης, τα οποία σταδιακά εξελίσσονται και μετασχηματίζουν τη δυναμική του ρόλου.

Το έργο συνδυάζει το αρχαίο δράμα με το σύγχρονο κοινωνικό σχόλιο. Ποιο στοιχείο αυτής της σύνθεσης σας εντυπωσίασε περισσότερο και γιατί;

Απ.:
 Με εντυπωσίασε το γεγονός ότι, όπως και στην αρχαία τραγωδία, η βία δεν εκτίθεται ευθέως επί σκηνής. Τα πιο σκληρά γεγονότα συμβαίνουν εκτός σκηνής, πίσω από κλειστές πόρτες. Αυτό δημιουργεί έναν άμεσο και ανησυχητικό σύνδεσμο με το σήμερα και κάνει το έργο ακόμα πιο οδυνηρά οικείο.

Ως ηθοποιός που επιστρέφει στη σκηνή με ένα τόσο απαιτητικό έργο, ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση για εσάς στην ερμηνεία του Λέλο;

Απ.:
 Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να μη “προστατευθώ”. Ο Λέλο δεν επιτρέπει τεχνάσματα ή αποστάσεις. Έπρεπε να μείνω ανοιχτός και ευάλωτος, να εμπιστευτώ τη σιωπή, την ακινησία και την αβεβαιότητα. Με έναν τρόπο, ήταν μια επιστροφή όχι απλώς στη σκηνή, αλλά στην πιο γυμνή μορφή παρουσίας του ηθοποιού. Ειδικά σε ένα θέατρο όπως ο Φούρνος όπου νιώθουμε τις ανάσες των θεατών πολύ κοντά μας έπρεπε να εμπιστευτώ την αλήθεια του ρόλου, την αλήθεια του Λέλο.

Τι ελπίζετε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση; Ποιο μήνυμα ή συναίσθημα θεωρείτε πιο κρίσιμο να μείνει;

Απ.:
 Αν μείνει ένα συναίσθημα, θα ήθελα να είναι η αίσθηση της ευθύνης. Η ευθύνη του θεατή ως μάρτυρα. Στο τέλος της παράστασης καλούμαστε να αναρωτηθούμε τι κάνουμε με όσα βλέπουμε — ή με όσα επιλέγουμε να μη βλέπουμε. Πώς αντιδράμε στη βία που βλέπουμε γύρω μας ή ακόμα περισσότερο, στην βία που δεχόμαστε. Με λίγα λόγια: Ποια είναι η θέση μας;

 Βλάρα Αλεξία