Πασχάλης Αραμπατζής: "Η βασική μου σκηνοθετική αφετηρία ήταν να αντιμετωπίσω την ιστορία της κεντρικής ηρωίδας όχι μόνο ως ένα παραμύθι για την αγάπη, αλλά και ως μια ιστορία ενηλικίωσης".

Με αφορμή τη «Γοργόνα – The Musical», ο Πασχάλης Αραμπατζής μιλά για τη σκηνοθετική προσέγγιση του κλασικού παραμυθιού του Άντερσεν και τη διαδρομή της Άριελ προς την αυτογνωσία και την ελευθερία. Αναφέρεται στις προκαταλήψεις που χωρίζουν τους δύο κόσμους, στην ισορροπία ανάμεσα στο θέαμα και την ουσία, αλλά και στη δύναμη του μουσικού θεάτρου να θέτει ερωτήματα χωρίς να προσφέρει έτοιμες απαντήσεις.

Ποια στοιχεία του πρωτότυπου έργου θέλατε να αναδείξετε στη δική σας θεατρική διασκευή και ποια ήταν η δική σας βασική σκηνοθετική αφετηρία;

Αυτό που με ενδιέφερε από την αρχή ήταν να διατηρήσω τη μαγεία και τη γοητεία του πρωτότυπου παραμυθιού, χωρίς να περιοριστώ σε μια απλή αναπαραγωγή της ιστορίας που όλοι γνωρίζουμε. Ήθελα να αναδείξω τον πυρήνα της: την ανάγκη του ανθρώπου να ανακαλύψει τον κόσμο, να διεκδικήσει την ελευθερία του, να αγαπήσει και να αμφισβητήσει όσα του έχουν παρουσιαστεί ως δεδομένα.

Η βασική μου σκηνοθετική αφετηρία ήταν να αντιμετωπίσω την ιστορία της κεντρικής ηρωίδας όχι μόνο ως ένα παραμύθι για την αγάπη, αλλά και ως μια ιστορία ενηλικίωσης. Η γοργόνα θέλει να γνωρίσει έναν διαφορετικό κόσμο, όμως στην πραγματικότητα αναζητά και τη δική της ταυτότητα. Η σύγκρουσή της με τον πατέρα της δεν είναι απλώς μια σύγκρουση ανάμεσα σε έναν αυστηρό γονιό και μια ανυπάκουη κόρη. Είναι η σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη για προστασία και στην ανάγκη για ελευθερία, ανάμεσα στον φόβο του αγνώστου και στην επιθυμία να το ανακαλύψεις.

Παράλληλα, θέλησα να αναδείξω το ζήτημα των στερεοτύπων και της προκατάληψης. Οι δύο κόσμοι, ο υποθαλάσσιος και ο ανθρώπινος, αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλον μέσα από φόβους και προκατασκευασμένες αντιλήψεις. Κι όμως, όταν οι ήρωες τολμούν να κοιτάξουν πέρα από αυτές, ανακαλύπτουν ότι οι διαφορές τους δεν είναι τόσο μεγάλες όσο πίστευαν. Αυτή η διάσταση της ιστορίας θεωρώ ότι συνομιλεί άμεσα με τη σύγχρονη πραγματικότητα και έχει ιδιαίτερη σημασία για το παιδικό και οικογενειακό κοινό.

Σκηνοθετικά, ήθελα όλα αυτά να αποδοθούν μέσα από μια ολοκληρωμένη θεατρική εμπειρία, όπου η εικόνα, η μουσική, το τραγούδι, ο χορός και οι ερμηνείες δεν λειτουργούν απλώς ως στοιχεία εντυπωσιασμού, αλλά υπηρετούν την αφήγηση και το συναίσθημα. Για μένα, το θέαμα αποκτά πραγματική αξία όταν έχει περιεχόμενο και όταν κάθε σκηνική επιλογή εξυπηρετεί έναν συγκεκριμένο δραματουργικό στόχο.

Τελικά, στόχος μου ήταν να δημιουργήσω μια παράσταση που να προσφέρει στα παιδιά τη μαγεία και τη συγκίνηση ενός μεγάλου παραμυθιού, αλλά και στους ενήλικες την ευκαιρία να αναγνωρίσουν μέσα σε αυτό δικά τους βιώματα, φόβους και ερωτήματα. Γιατί πιστεύω ότι ένα διαχρονικό έργο δεν είναι εκείνο που παραμένει απλώς αναλλοίωτο στον χρόνο, αλλά εκείνο που βρίσκει κάθε φορά έναν νέο τρόπο να μας αφορά.

 

Βλέπετε την ηρωίδα περισσότερο ως μια μορφή που αναζητά την αγάπη ή ως ένα πρόσωπο που παλεύει να ανακαλύψει την ταυτότητά του και να διεκδικήσει την ελευθερία του;

Για μένα, η ηρωίδα μας είναι πρωτίστως ένα πρόσωπο που αναζητά την ταυτότητά του και διεκδικεί την ελευθερία του. Η αγάπη είναι ένα σημαντικό κομμάτι της διαδρομής της, αλλά δεν είναι η μοναδική της κινητήρια δύναμη. Θέλει να γνωρίσει έναν διαφορετικό κόσμο, να αμφισβητήσει όσα θεωρούνται δεδομένα και να ανακαλύψει ποια πραγματικά είναι.

Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο στον χαρακτήρα της είναι ότι δεν φοβάται να βγει από τη ζώνη ασφαλείας της, ακόμη κι αν δεν γνωρίζει τι την περιμένει. Και νομίζω πως αυτό είναι ένα πολύ ουσιαστικό μήνυμα για τα παιδιά: να έχουν το θάρρος να ονειρεύονται, να εξερευνούν και να διαμορφώνουν τη δική τους ταυτότητα. Άλλωστε, η πραγματική αγάπη δεν περιορίζει την ελευθερία μας, μας βοηθά να γίνουμε περισσότερο ο εαυτός μας.

Τα παραμύθια συχνά παρουσιάζονται στα παιδιά ως ιστορίες με ξεκάθαρα μηνύματα, όμως η «Γοργόνα» αγγίζει σύνθετα συναισθήματα και δύσκολες αποφάσεις. Πώς προσεγγίζετε αυτά τα θέματα, ώστε να επικοινωνούν ουσιαστικά με τα παιδιά χωρίς να χάνουν το βάθος τους για τους ενήλικες θεατές;

Πιστεύω ότι τα παιδιά δεν χρειάζονται απλουστευμένες αλήθειες, αλλά έναν τρόπο να τις προσεγγίσουν μέσα από τη φαντασία και το συναίσθημα. Στη «Γοργόνα» δεν θέλαμε να δώσουμε έτοιμες απαντήσεις, αλλά να δημιουργήσουμε ερωτήματα γύρω από την ελευθερία, την αγάπη, την προστασία και την αποδοχή της διαφορετικότητας.

Μέσα από τη διαδρομή των ηρώων, τα παιδιά μπορούν να αναγνωρίσουν την ανάγκη τους να εξερευνήσουν τον κόσμο, ενώ οι ενήλικες να αναρωτηθούν αν, από αγάπη και φόβο, κάποιες φορές περιορίζουν τους ανθρώπους που αγαπούν.

Για μένα, η επιτυχία μιας παράστασης για όλη την οικογένεια βρίσκεται ακριβώς εκεί: όταν κάθε θεατής, ανεξαρτήτως ηλικίας, ανακαλύπτει κάτι διαφορετικό, κάτι που τον συγκινεί και τον αφορά προσωπικά. Γιατί ένα καλό παραμύθι δεν διδάσκει απλώς, μας δίνει την ευκαιρία να δούμε τον εαυτό μας και τον κόσμο με διαφορετικά μάτια.

Πώς αποφεύγετε τα έτοιμα μηνύματα και τις εύκολες απαντήσεις, ώστε αυτά τα θέματα να προκύπτουν μέσα από την ίδια τη δράση και τις αποφάσεις των ηρώων;

Για μένα, το σημαντικό είναι να μην προσπαθούμε να διδάξουμε στο κοινό τι είναι σωστό και τι λάθος, αλλά να το αφήνουμε να ανακαλύψει τα νοήματα μέσα από την ίδια την ιστορία. Οι ήρωες δεν είναι τέλειοι, κάνουν λάθη, φοβούνται, συγκρούονται και καλούνται να πάρουν δύσκολες αποφάσεις. Μέσα από αυτές τις επιλογές αποκαλύπτονται οι αδυναμίες τους, αλλά και η δύναμή τους να αλλάξουν.

Στη «Γοργόνα», για παράδειγμα, ούτε ο Τρίτων ο Βασιλιάς της θάλασσας είναι απλώς ένας αυστηρός πατέρας ούτε η Άριελ, η κόρη του, μια επαναστάτρια που έχει πάντα δίκιο. Και οι δύο ενεργούν με βάση όσα αισθάνονται και πιστεύουν. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι να αφήσω τον θεατή να κατανοήσει τα κίνητρά τους, χωρίς να του επιβάλλω μια συγκεκριμένη κρίση.

Πιστεύω ότι το θέατρο γίνεται πραγματικά ουσιαστικό όταν δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις, αλλά γεννά ερωτήματα που συνεχίζουν να μας απασχολούν και μετά το τέλος της παράστασης.

Τι αλλάζει στον τρόπο που αφηγείστε μια ιστορία όταν περνά από τον λόγο στη μουσική και την κίνηση; Πώς συνεργάζεστε με τον Αίσωνα και τον Ντίνο Φραγκούλη, ώστε όλα αυτά τα στοιχεία να υπηρετούν μια κοινή σκηνική ιδέα;

Στο μιούζικαλ, η μουσική και η κίνηση δεν είναι απλώς διακοσμητικά στοιχεία, αλλά ένας διαφορετικός τρόπος αφήγησης. Υπάρχουν συναισθήματα που ο λόγος δεν μπορεί να εκφράσει με την ίδια ένταση και στιγμές που ένα τραγούδι ή μια χορογραφία μπορούν να αποκαλύψουν όσα οι ήρωες δυσκολεύονται να πουν.

Η συνεργασία με τον Αίσωνα και τον Ντίνο Φραγκούλη βασίζεται ακριβώς σε αυτή την κοινή αντίληψη: όλα τα στοιχεία της παράστασης πρέπει να υπηρετούν την ίδια ιστορία και το ίδιο συναίσθημα. Μέσα από τον διάλογο, τις πρόβες και τη δημιουργική ανταλλαγή ιδεών, αναζητούμε τον τρόπο με τον οποίο η μουσική, η κίνηση και η σκηνική δράση μπορούν να συνυπάρξουν οργανικά.

Το ζητούμενο για μένα είναι ο θεατής να μη νιώθει ότι παρακολουθεί ξεχωριστά τον λόγο, τα τραγούδια και τον χορό, αλλά μια ενιαία θεατρική εμπειρία, όπου όλα συνδέονται και ενισχύουν τη μαγεία της ιστορίας.

Πώς προσεγγίσατε τη σκηνική εικόνα, τα σκηνικά, τα κοστούμια και τους φωτισμούς, ώστε να δημιουργήσετε έναν παραμυθένιο κόσμο χωρίς η εντυπωσιακή όψη να επισκιάζει την ιστορία;

Ήθελα να δημιουργήσουμε έναν κόσμο που να μαγεύει τον θεατή, αλλά να έχει και θεατρική ουσία. Για μένα, η σκηνική εικόνα δεν πρέπει να λειτουργεί απλώς ως ένα εντυπωσιακό θέαμα, αλλά να αποτελεί μέρος της αφήγησης. Τα σκηνικά, τα κοστούμια και οι φωτισμοί συνεργάζονται για να δημιουργήσουν την ατμόσφαιρα κάθε κόσμου και να ενισχύσουν τη συναισθηματική διαδρομή των ηρώων.

Η μεγάλη πρόκληση ήταν να συνδυάσουμε τη φαντασία με τη θεατρικότητα, δημιουργώντας εικόνες που να συναρπάζουν τα παιδιά, χωρίς να επισκιάζουν την ιστορία και τους χαρακτήρες. Πιστεύω πως ανταποκριθήκαμε επάξια σε αυτή την πρόκληση, έχοντας δίπλα μου δύο εξαιρετικούς συνεργάτες: τη Χαρά Τσουβαλά, που υπογράφει τα σκηνικά και τα κοστούμια, και τον Αλέξανδρο Σαραφόπουλο, που επιμελήθηκε τους φωτισμούς.

Για μένα, το πραγματικά εντυπωσιακό θέατρο δεν είναι εκείνο που απλώς προκαλεί το βλέμμα, αλλά εκείνο που συγκινεί και ενεργοποιεί τη φαντασία. Και αυτός ήταν ο βασικός μας στόχος στη «Γοργόνα».

Ποιες είναι οι ιδιαίτερες απαιτήσεις μιας μεγάλης μουσικοθεατρικής παραγωγής για οικογένειες και πώς έχει εξελιχθεί η δική σας προσέγγιση μέσα από αυτές τις παραστάσεις;

Μια μεγάλη μουσικοθεατρική παραγωγή για οικογένειες απαιτεί απόλυτη ισορροπία ανάμεσα σε πολλά διαφορετικά στοιχεία: την υποκριτική, τη μουσική, το τραγούδι, τον χορό, τη σκηνογραφία και την τεχνική αρτιότητα. Όλα πρέπει να λειτουργούν σαν ένα ενιαίο σύνολο, υπηρετώντας την ιστορία και κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον τόσο των παιδιών όσο και των ενηλίκων.

Μέσα από αυτές τις παραστάσεις έχω μάθει να βλέπω το θέαμα όχι ως αυτοσκοπό, αλλά ως ένα μέσο για να αφηγηθώ μια ιστορία με μεγαλύτερη δύναμη και συγκίνηση. Όσο μεγαλώνει η παραγωγή, τόσο μεγαλύτερη είναι η ευθύνη να μη χαθεί η ουσία της. Γιατί, τελικά, δεν αρκεί να εντυπωσιάσεις το κοινό, χρειάζεται να δημιουργήσεις μια εμπειρία που θα το αγγίξει και θα μείνει μαζί του και μετά το τέλος της παράστασης.

Πιστεύετε ότι κάθε όνειρο αξίζει οποιαδήποτε θυσία ή ότι η πραγματική ενηλικίωση αρχίζει όταν μαθαίνουμε να επιλέγουμε για τον εαυτό μας; Και τι θα θέλατε να πάρουν μαζί τους οι θεατές όταν φύγουν από το θέατρο;

Πιστεύω πως κάθε όνειρο αξίζει να το διεκδικήσεις, αλλά όχι να χάσεις τον εαυτό σου για να το κατακτήσεις. Η πραγματική ενηλικίωση αρχίζει όταν τολμάς να επιλέγεις συνειδητά για τον εαυτό σου, αναλαμβάνοντας την ευθύνη των επιλογών σου. Η Άριελ, δεν θέλει απλώς να βρεθεί σε έναν άλλο κόσμο, θέλει να ανακαλύψει ποια είναι και ποια θέλει να γίνει. Και αυτή, νομίζω, είναι μια διαδρομή που όλοι μας καλούμαστε να κάνουμε.

Θα ήθελα, λοιπόν, οι θεατές να φύγουν από το θέατρο με λίγη από τη μαγεία του παραμυθιού, αλλά και με την επιθυμία να κοιτάξουν τον κόσμο με λιγότερο φόβο και περισσότερη εμπιστοσύνη. Να θυμούνται πως η αγάπη δεν σημαίνει να κρατάς κάποιον κοντά σου από φόβο, αλλά να του δίνεις χώρο να ανακαλύψει τον εαυτό του. Και πως, πολλές φορές, το μεγαλύτερο ταξίδι δεν είναι να φτάσεις σε έναν καινούργιο κόσμο, αλλά να βρεις το θάρρος να είσαι πραγματικά ο εαυτός σου.

Βλάρα Αλεξία